مسئله‌شناسی راهبردی در حکمرانی نهاد علم جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مدیریت دولتی گرایش خط مشی‌گذاری عمومی، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران

2 دکترای جامعه‌شناسی فرهنگی و سرپرست گروه پژوهشی دانشگاه اسلامی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

چکیده

هدف: یکی از مهم‌ترین چالشهای نهاد علم به عنوان مهم‌ترین پیشران توسعه و پیشرفت کشور، فهم سازوکارها و بایسته‌های حکمرانی نهاد علم متناسب با اقتضائات بومی است. در این راستا، شناخت مسائل اصلی این نهاد با رویکرد راهبردی و با تأکید بر چشم‌اندازها و سیاستهای کلان کشور، مقدمه‌ای برای رفع موانع و طراحی سازوکارهای مطلوب در این زمینه است. هدف: هدف اصلی این پژوهش، مسئله‌شناسی راهبردی در حکمرانی نهاد علم با تأکید بر اقتضائات بومی ایران بود. سؤال پژوهش این بود که «مهم‌ترین مسائل راهبردی در حکمرانی نهاد علم با تأکید بر اقتضائات بومی نظام جمهوری اسلامی ایران چیست؟». روش: روش پژوهش مبتنی بر مطالعه و تحلیل اسنادی بود. یافته‌ها: نظام مسائل نهاد علم از اسناد و سیاستهای بالادستی جمهوری اسلامی در حوزۀ علم و فنّاوری همچون: سیاستهای کلی نظام در حوزۀ علم و فنّاوری، نقشۀ جامع علمی کشور، سند اسلامی شدن دانشگاهها، برنامۀ ششم توسعه، سند راهبردی نخبگان استخراج شده است. نتیجه‌گیری: مهم‌ترین مسائل راهبردی مبتنی بر این سیاستها در چهار محور حکمرانی نهاد علم در تعامل با اقتصاد و صنعت، حکمرانی نهاد علم در تعامل با محیط‌های علمی و دانشگاهی، حکمرانی نهاد علم در تعامل با دولت و حاکمیت و حکمرانی نهاد علم در تعامل با فرهنگ، جامعه و رسانه استخراج شده است.

کلیدواژه‌ها


  • قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
  • سند چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404.
  • الگوی پایۀ پیشرفت جمهوری اسلامی ایران.
  • نقشۀ جامع علمی کشور.
  • سند دانشگاه اسلامی.
  • سیاستهای کلی نظام در حوزۀ علم و فنّاوری.
  • برنامۀ ششم توسعه.
  • سیاستهای کلی نظام در بخش صنعت.
  • سیاستهای کلی نظام در اشتغال(ابلاغی- 1390/04/28).
  • باقری مقدم، ناصر و حسن احمدی(1397). «آسیب‌شناسی حکمرانی در نظام آموزش عالی ایران». سیاستگذاری عمومی، ش 4(4): 55-74.
  • داداش‌کریمی، یحیی؛ ناصر میرسپاسی و رضا نجف‌بیگی(1398). «طراحی مدل حکمرانی آموزش عالی کشور». مدیریت سازمانهای دولتی، ش 7(3- پیاپی 27): 11-28.
  • داداش‌کریمی، یحیی؛ ناصر میرسپاسی و رضا نجف‌بیگی(1397). «بررسی سیر تحول نظریات حکمرانی در نظام آموزش عالی و دانشگاهها جهت ارتقای بهره‌وری». نوآوری‌های مدیریت آموزشی، ش 14(1): 1-26.
  • ذاکرصالحی، غلامرضا(۱۳۹۰). «بررسی وضعیت موجود علم و فنّاوری در ایران و جایگاه آن در برنامه‌های توسعه». برنامه‌ریزی و بودجه، ش ۱۶(۴): ۳-۴۷.
  • ذاکرصالحی، غلامرضا(1396). «دانشگاه ایرانی و مناقشۀ هویتی- کارکردی: در جستجوی الگوی گمشده». پژوهش‌نامۀ مبانی تعلیم و تربیت، ش 7(1): 27-46.
  • سیف‌الدین، امیرعلی؛ محمدحسین سلیمی و میرمهدی سیداصفهانی(1387). «چالشهای پیش روی سیاستگذاری علم و فنّاوری». مهندسی صنایع و مدیریت تولید، ش ۱۹(۴): ۱-۱۵.
  • صادقی فسایی، سهیلا و ایمان عرفان‌منش(1394). «مبانی روش‌شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی». راهبرد فرهنگ، ش 29(8): 61-91.
  • ضرغامی، حمیدرضا(1397). «مروری بر الگوهای توسعۀ روابط دانشگاه، صنعت و دولت در جهت ارتقای نوآوری». سیاستنامه علم و فنّاوری، ش 8(2): 103-112.
  • فتح‌الهی، احمد؛ محمد یمنی دوزی سرخابی، زهرا صباغیان، مقصود فراستخواه و محمود قاضی طباطبایی(1393). «تحلیل محتوایی برنامه‌های پنج‌گانۀ توسعۀ ایران با توجه به مقوله‌های الگوهای حکمرانی آموزش عالی». آموزش عالی ایران، ش ۶(۴): ۴۷-۸۲.
  • گودرزی، مهدی؛ حسین رضاعلیزاده، جلیل غریبی و مصطفی محسنی(1393). «آسیب‌شناسی سیاستهای علم و فنّاوری در ایران: تحلیلی بر برنامه‌های پنج‌سالۀ توسعه». مدیریت توسعۀ فنّاوری، ش 2(3): 137-161.
  • مرادی‌پور، حجت‌اله؛ ابراهیم حاجیانی و حشمت خلیفه‌سلطانی(1396). «رهیافتی به پیامدهای سیاستگذاری علم و فنّاوری در ایران بر اساس تحلیل اسناد بالادستی». پژوهش در نظامهای آموزشی، ش 11(37): 151-178.
  • مصلی‏نژاد، عباس و حسین دلبر(1391). «جستاری بر سیاست دانایی‌محوری در برنامه‌های توسعۀ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران». سیاست، ش 42(4): 59-73.
  • نوروززاده، رضا؛ کوروش فتحی واجارگاه و امیرحسین کیذوری(1388). «تحلیل محتوایی اسناد فرادستی و معین به منظور استنتاج سیاستهای برنامه‌های توسعۀ پنجم بخش آموزش عالی، تحقیقات و فنّاوری». پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، ش ۱۵(۳): ۲۹-۵۰.
  • The Constitution of the Islamic Republic of Iran
  • Vision document of the Islamic Republic of Iran on the horizon of 1404
  • The basic model of progress of the Islamic Republic of Iran
  • Comprehensive scientific map of the country
  • Islamic University document
  • General policies in the field of science and technology
  • Sixth Development Plan
  • General policies of the system in the industrial sector
  • Bagheri Moghadam, N. & H. Ahmadi (2018). Pathology of Governance in Higher Education System in Iran. Public Policy, 4(4): 55-74. doi: 10.22059/ppolicy.2019.69717
  • Dadash Karimi, Y.; N. Mirsepassi & R. Najafbeigi (2019). “Designing a Model for the Higher Education Governance”. Quarterly Journal of Public Organzations Management, 7(3): 11-28. doi: 10.30473/ipom.2019.44417.3478
  • Dadash Karimi, Y.; N. Mirsepasi & R. Najaf Beigi (2018). “Studying of Governance Evolution Theories in the Higher Education System and Universities to improve productivity”. The Journal of Modern Thoughts in Education, 14(1): 1-26.
  • Fathollahi, Ahmad; M. Yemeni Doozi Sarkhabi, Z. Sabbaghian, M. Farasatkhah & M Ghazi Tabatabai (2014). “Content analysis of Iran’s five developmental programs according to higher education governance patterns”. IHEJ, 6(4): 47-82.
  • Goodarzi, Mehdi; Hossein Reza Alizadeh, Jalil Gharibi and Mostafa Mohseni (1393). "Pathology of Science and Technology Policies in Iran: An Analysis of Five-Year Development Plans". Technology Development Management, Vol. 2 (3): 137-161.
  • Moradipour, H.; E. Hajiani & H. Khalifeh Soltani (2017). “Approach to the Results of Science and Technology Policy in Iran, Based on the Analysis of Upstream Documents”. Journal of Research in Educational Science, 11(37): 151-178.
  • Mosallanejad, A. & H. Delbar (2012). “An Investingation on Knowledge-Based Policy in Development Plans of the Islamic Republic of Iran”. Political Quarterly, 42(4): 59-73.
  • Noroozzadeh, Reza; Kourosh Fathi Vajargah and Amir Hossein Kizori (2009). "Content analysis of subordinate and specific documents in order to deduce the policies of the fifth development programs of the higher education, research and technology sector." Research and Planning in Higher Education, Vol. 15 (3): 29-50.
  • Sadeqi Fasai, S. & I. Erfanmanesh (2015). “Methodological Principles of Documentary Research in Social Sciences; Case of Study: Impacts of Modernization on Iranian Family”. Cualcher Strategic, 29(8): 61-91.
  • Seifuddin, Amir Ali; Mohammad Hossein Salimi and Mir Mehdi Seyed Esfahani (1387). "Challenges facing science and technology policy". Industrial Engineering and Production Management, Vol 19 (4): 1-15.
  • Zakersalehi, G. (2017). “Iranian University and the Function & Identity Conflict: Seeking the Lost Model”. Foundations of Education, 7(1): 27-46.
  • Zakersalehi, G. (2011). "Study of the current situation of science and technology in Iran and its place in development programs." Planning and Budgeting, Vol. 16 (4): 3-47.
  • Zarghami, H. (2018). “An overview of the patterns of development of university, industry and government relations to promote innovation”. Science and Technology Policy Letters, 8(2): 103-112.