ارائۀ چارچوبی برای بازسازی ارزشهای اخلاقی در محیط کار مبتنی بر آموزه‌های نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای مدیریت، گرایش سیاستگذاری؛ استادیار گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه حضرت معصومه. قم، ایران

2 دکترای علوم قرآن و حدیث؛ استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه حضرت معصومه. قم، ایران.

چکیده

هدف: بازسازی ارزشهای اخلاقی، جایگاه ویژه‌ای در کارامدی مدیریت منابع‌انسانی دارد. لذا هدف تحقیق حاضر، ارائۀ چارچوبی برای بازسازی ارزشهای اخلاقی در محیط کار مبتنی بر آموزه‌های نهج‌البلاغه بود. روش: راهبرد تحقیق حاضر، کیفی؛ از لحاظ هدف، توسعه‌ای و از نظر ماهیت و روش، توصیفی- تحلیلی است. مضامین پژوهش از طریق مطالعۀ عمیق سیرۀ رفتاری امام علی(ع) و بنا بر مطالعۀ جامع نهج‌البلاغه و کتب روایی که تاریخ حکومت امام را تبیین کرده‌اند و با استفاده از روش تحلیل مضمون شش مرحله‌ای براون و کلارک(2006) استخراج شده است. یافته‌ها: در نتیجۀ تجزیه‌وتحلیل مضمون، 158 مفهوم در قالب 26 کد به عنوان مضامین پایه، چهار کد به عنوان مضامین سازمان‌دهنده و دو کد به عنوان مضامین فراگیر برچسب‌گذاری شد. برای سنجش روایی یافته‌ها، از نظر خبرگانی که در حوزه‌های مرتبط با نهج‌البلاغه و مدیریت اسلامی پژوهش و تألیفاتی داشته‌اند استفاده و پایایی یافته‌های تحقیق نیز به روش توافق بین دو کدگذار تأیید شده است. نتیجه‌گیری: برای بازسازی ارزشهای اخلاقی در محیط کار می‌بایست به بازتعریف و خلق هم‌آفرینی اخلاقی ادراک‌شده و اقدامات اخلاقی ارزش‌زا تمرکز کرد. هم‌آفرینی اخلاقی ادراک‌شده از طریق ظرفیت‌سازی چندگانه و مشروعیت‌سازی فطری ایجاد می‌شود و اقدامات اخلاقی ارزش‌زا نیز ابزارها و اقدامات اخلاقی‌اند که موجب بازسازی ارزشهای اخلاقی در محیط کار می‌شوند.
 

کلیدواژه‌ها


  • قرآن کریم.
  • نهج‌البلاغه. محمدبن حسین رضی(1414 ق). تحقیق: صبحی صالح. قم: دارالهجره.
  • اسکندری، کریم(1398). «شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای اعضای هیئت علمی دانشگاه پیام نور استان آذربایجان شرقی بر اساس آموزه‌های اسلامی». مدیریت در دانشگاه اسلامی، ش 8(17): 121-148.
  • بحرانی، ابن میثم(1362). شرح نهج‌البلاغه. تهران: نشر الکتاب.
  • ترابی، یوسف و فاطمه رجب‌محمد(1393). «راهبرد نهادینه‌سازی ارزشهای اخلاقی و نقش آن در امنیت اجتماعی». پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، ش 7(25): 31-52.
  • تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد(1410 ق). غرر الحکم و درر الکلم. تحقیق: سید مهدى رجائى.‏ قم: دارالکتاب الإسلامی‏.
  • حرانی‏، ابن شعبه(1404 ق). تحف العقول عن آل الرسول. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1412 ق). مفردات ألفاظ القرآن. تحقیق: صفوان عدنان داوودى. بیروت: دارالقلم- الدار الشامیه.
  • سپهوند، رضا؛ محسن عارف نژاد، فرجام زارع و مهدیه سپهوند(1398). «اثر معنویت سازمانی بر آنومی سازمانی با تأکید بر نقش میانجی اخلاق کار (مورد مطالعه: دانشگاه لرستان)». مدیریت در دانشگاه اسلامی، ش 8(18): 387-406.
  • صابری، علی؛ صمد گودرزی، مجید جاوید و محمدحسین قربانی(1398). «تأثیر اخلاق حرفه‌ای اساتید تربیت‌بدنی عمومی بر انگیزش پیشرفت دانشجویان دختر در فعالیتهای ورزشی». مدیریت در دانشگاه اسلامی، ش 8(18): 407-420.
  • صدوق، ابوجعفر محمد بن بابویه(1376). الأمالی. تهران: کتابچی.
  • صدوق، ابوجعفر محمد بن بابویه(1413 ق).‏ من لایحضره الفقیه. تحقیق: على‌اکبر غفارى. قم: انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
  • صیادی تورانلو، حسین و پدرام عزیزی(1396). «شناسایی و رتبه‌‌‌‌‌بندی ارزشهای اخلاقی در حسابرسی از دیدگاه اسلام با رویکرد TOPSIS فازی». اخلاق، ش 13(48): 179-209. doi: 10.22081/jare.2017.47392.1072
  • عباسی، محمود و رحیم خدایاری زرنق(1390). «ارزشهای اخلاقی در پرتو عدالت سازمانی». اخلاق زیستی، ش 1(2): 98-83.
  • عقیقی، علیرضا(1397). «تبیین نقش ارزشهای اخلاقی و رفتار شهروندی سازمانی با رضایتمندی مشتریان». اخلاق در علوم و فنّاوری، ش 13(۴): ۴۵-۵۳.
  • فیض کاشانی، ملامحسن(1383). المحجة البیضاء. قم: جامعه مدرسین.
  • کلینی، محمد بن یعقوب(1388). الکافی. تحقیق: علی‌اکبر غفاری. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
  • گل‌پرور، محسن؛ شیرین نیری و آرزو اشجع(1393). «ارائۀ مدل پیشگیری از رفتارهای انحرافی از طریق رهبری و ارزشهای اخلاقی». معرفت اخلاقی، ش 16(5): 93-108.
  • لیثى واسطى، على بن محمد(1376). عیون الحکم و المواعظ. تحقیق: حسین حسنى بیرجندى. قم: دار الحدیث.
  • مغنیه، محمدجواد(1358). فی ظلال نهج‌البلاغه محاوله لفهم جدید. بیروت: دارالعلم.
  • مکارم شیرازی، ناصر(1377). اخلاق در قرآن. قم: مدرسه الامام علی بن ابی‌طالب.
  • نورى، حسین بن محمدتقى(1408 ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل البیت.
  • Bengt, Furaker; Hakansson Kristaina & Jan Ch. Karlssson (2012). Routledge Studies in Management, Organizations and Society: Commitment to Work and Job Satisfaction Studies of Work Orientations. Routledge.
  • Cao, Z. & R.B. Hill (2019). “Work Ethic in China Changes over Time from 2004 to 2018”. International Journal of Vocational Education and Training Research, 5(1): 10.
  • Chughtai, A.; M. Byrne & B. Flood (2015). “Linking ethical leadership to employee well-being: The role of trust in supervisor”. Journal of Business Ethics, 128(3): 653-663.
  • De Clercq, D.U.; U. Raja, M.U. Azeem & N. Mahmud (2018). “When is an Islamic work ethic Haq, more likely to spur helping behavior? The roles of despotic leadership and gender”. Personnel Review, Vol. 47(3): 630-650. https://doi.org/10.1108/PR-06-2017-0192
  • De Coninck, D.J. (2010). “The influence of ethical climate on marketing employees' job attitudes and behaviors”. Journal of Business Research, 63: 384-391.
  • Düşmezkalender, E.; Secilmis & V. Yilmaz (2020). “The effect of Islamic work ethic on person-organization fit and workplace deviance in hotels”. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/IMEFM-05-2019-0198
  • Elias, R.Z. (2005). “The Effect of Corporate Ethical Values On Accountants’ Perceptions of Social Responsibility”. The Journal of Applied Business Research, 21(1): 1-10.
  • Fehr, R.; D. Welsh, K.C. Yam, M. Baer, W. Wei & M. Vaulont (2019). “The role of moral decoupling in the causes and consequences of unethical pro-organizational behavior”. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 153: 27-40. doi:https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2019.05.007
  • Forquesato, P. (2016). “Social norms of work ethic and incentives in organizations”. Journal of Economic Behavior & Organization, 128: 231-250. doi:https://doi.org/10.1016/j.jebo.2016.05.012
  • Fransson, G. (2017). “Understanding morality and ethics: maneuvering ethical dilemmas in digital educational contexts”. In: Teacher Education for Ethical Professional Practice in the 21st Century (72-97): IGI Global.
  • Grabowski, D.; A. Chudzicka-Czupała, M. Chrupała-Pniak, A.L. Mello & M. Paruzel-Czachura (2019). “Work ethic and organizational commitment as conditions of unethical pro-organizational behavior: Do engaged workers break the ethical rules?”. International Journal of Selection and Assessment, 27(2): 193-202. doi:10.1111/ijsa.12241
  • Hunt, Shelby D. & Scott J. Vitell (2006). “A General Theory of Marketing Ethics: A Revision and Three Questions”. Journal of Macro marketing, 26(2):143-153.
  • Jesook, Song (2011). New Millennium South Korea Neoliberal Capitalism and Transnational Movements. Milton Park, Abingdon, Oxon, [England]; New York: Routledge.
  • Jill, Casner-Lotto & Linda Barrington (2006). Are They Really Ready To Work? Employers’ Perspectives on the Basic Knowledge and Applied Skills of New Entrants to the 21st Century U. S. Workforce. The Conference Board Inc. The partner for 21st Century Skills, Corporate Voices for Working Families, and the Society for Human Resource Management in USA.
  • Koonmee, K.; A. Singhapakdi, B. Virakul & D.J. Lee (2010). “Ethics institutionalization, quality of work life, and employee job-related outcomes: A survey of human resource managers in Thailand”. Journal of Business Research, 63(1): 20-26. doi:https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2009.01.006
  • Linz, S.J. & Y. Chu (2012). “Weber, Marx, and Work Values: Evidence from Transition Economies”. SSRN, No 2112356 (July).
  • Mann, M. (2010). A quantitative and qualitative analysis identifying antecedents of work ethic beliefs and the relationship between work ethic beliefs and in-role and extra-role work behavior: New work ethic dimensions and scale introduced. PhD Dissertation, School of Business, University of Albany, State University of New York.
  • Marri, M.Y.K.; A.M. Sadozai, H.M.F. Zaman & M.I. Ramay (2012). “The impact of Islamic work ethic on job satisfaction and organizational commitment: A study of Agricultural Sector of Pakistan”. International Journal of Business and Behavioural Sciences, 2(12): 32-45.
  • Marta, J.K.M.; A. Singhapakdi, D.J. Lee, M.J. Sirgy, K. Koonmee & B. Virakul (2013). “Perceptions about ethics institutionalization and quality of work life: Thai versus American marketing managers”. Journal of Business Research, 66(3): 381-389. doi:https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2011,08,019.
  • Mercier, S. (2011). The institutionalization of ethics in corporate governance Between efficiency and legitimacy. Conference: Northeast Decision Sciences Institute Proceedings At: Montréal, Québec, Canada. 150-154.
  • Meriac, J. (2012). “Work ethic and academic performance: Predicting citizenship and counterproductive behavior”. Learning and Individual Differences, 22: 549-553.
  • Meriac, J.P.; J.S. Slifka & L.R. LaBat (2015). “Work ethic and grit: An examination of empirical redundancy”. Personality and Individual Differences, 86: 401-405. doi:https://doi.org/10.1016/j. paid.2015.07.009
  • Mohammad, J.; F. Quoquab & R. Omar (2016). “Factors Affecting Organizational Citizenship Behavior among Malaysian Bank Employees: The Moderating Role of Islamic Work Ethic”. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 224: 562-570. doi:https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.05.440
  • Mohammad, J.; F. Quoquab, Z.M. Makhbul & T. Ramayah (2016). “Bridging the gap between justice and citizenship behavior in Asian culture”. Cross Cultural & Strategic Management, Vol. 23, 4: 633-656. https://doi.org/10.1108/CCSM-08-2015-0097
  • Mohammad, J.; F. Quoquab, F. Idris, M. Al-Jabari, N. Hussin & R. Wishah (2018). “The relationship between Islamic work ethic and workplace outcome: A partial least squares approach”. Personnel Review, Vol. 47, 7: 1286-1308. https://doi.org/10.1108/PR-05-2017-0138
  • Osibanjo, O.; J. Akinbode, H. Falola & O. Oludayo (2015). “Work Ethics and Employees' Job Performance”. Journal of Leadership, Accountability and Ethics, 12: 107-117.
  • Popoola, I.T.; B. Garner, A. Ammeter, N. Krey, D. Beu Ammeter & S. Schafer (2017). “How does ethics institutionalization reduce academic cheating?”. Journal of Education for Business, 92(1): 29-35.
  • Rokhman, W. (2010). “The effect of Islamic work ethics on work outcomes”. Electronic journal of Business Ethics and Organization Studies, 15(1): 21-27.
  • Salahudin, S.N.; M.N.R. Alwi, S.S. Baharuddin & S.S. Halimat (2016). “The relationship between work ethics and job performance”. The European Proceedings of Social and Behavioural Sciences, 465-471.
  • Salles, A.; G.L. Cohen & C.M. Mueller (2014). “The relationship between grit and resident well-being”. The American Journal of Surgery, 207: 251-254.
  • Singh, C. (2017). “Code of ethics in an organisation”. IJAIEM, 6(1): 138-142.
  • Tseng, L.M. & C.E. Chung (2017). “The role of explicit ethics institutionalization and management accountability in influencing newcomer trust”. International Journal of Organizational Analysis, 25(4): 613-627. doi:10.1108/IJOA-09-2016-1069
  • Valentine, S. (2010). “Human resource management, ethical context, and personnel consequences: A commentary essay”. Journal of Business Research, 63(8): 908-910.
  • Victor, B. & Cullen, J. B. (1988). A theory and measure of ethical climates in organizations. Research in Corporate Social Performance and Policy, 9(1), 51-71.
  • Nahj al-Balāghah. Muḥammad ibn Ḥusiyn Sharīf al-Raḍī (Collector) (1993). Edited by Ṣubhī Ṣāliḥ. Qom: Hijrat.
  • Abbasi, M. & R. Khodayari Zarnaq (2011). “Ethical values in the light of organizational justice”. Akhlagh-E Zisti (i.E., Bioethics Journal), 1(2): 83-98. https://doi.org/10.22037/.v1i2.14013.
  • Aqiqi, A. (2018). “Explanation the Role of Ethical Values and Organizational Citizenship behaviors with Satisfaction of Customers”. Ethics in science and Technology, 13(4): 45-53.
  • Baḥrānī, ībn Meytham (1983). Sharh Nahj al-Balāghah. Tehran: Daftar Nash al-kitā
  • Eskandari, K. (2019). “Identifying and Prioritizing the Components of Professional Ethics of Faculty Members of Payame Noor University of East Azarbaijan Based on Islamic Teachings”. Management in the Islamic University, 8(17): 121-148.
  • Fiyḍ Kāshānī, Muḥammad Muḥsin (1963). Al-Mahajjah al-Bayā. Qom: Teachers Association.
  • Golparvar, M.; S. Nayeri & A. Ashja (2014). “A Model for Preventing Deviant Behavior through Moral Guidance and Moral Values”. Mareft akhlaghi, 16(5): 93-108.
  • Ḥarrānī, Ibn Shu‘bah Ḥasan ibn ‘Alī (1984). Tuaf al-‘Uqūl. Edited by ‘Alī Akbar Ghaffārī, Qom: Qom Seminary Teachers Association, Second Edition.
  • Kuliynī, Muḥammad ibn Yaʻqūb (1987). Al-Kāfī. Researched by ʻAlī Akbar Ghaffārī, Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmīyah, Fourth Edition.
  • Laythi Vasiti, Ali ibn Muhammad (1998). Oyyon al-Hikam va al-Mawai. Qom: Dar al-Hadith.
  • Makārim Shīrāzī, Nāṣir (1998). Ethics in the Quran. Qom: Imam ʻAlī ibn Abi-Ṭālib School.
  • Mughnīyah, Muḥammad Jawād (1979). Fī Zilal al-Nahj al-Balaghah. Beirut: Dar al-‘Ilm.
  • Nūrī Ṭabarsī, Ḥusiyn (1987). Mustadrak al-Wasā’il. Qom: Ᾱl-i Bayt Institute.
  • Rāghib Isfihānī, Ḥusiyn ibn Muḥammad (1991). Al-Mufradāt fī Gharīb al-Qurān. Beirut: Dār al-Ghalam.
  • Saberi, A.; S. Goodarzi & M.Gh. Javid (2020). “The Impact of Professional Ethics of Physical Education Teachers on the Motivation of the Progress of Female Students in Sports Activities”. Management in the Islamic University, 8(18): 407-420.
  • Ṣadūq, Muḥammad Ibn Bābiwayh Qumi (1997). Al-Amālī. Tehran: Kitābchī, Sixth Edition.
  • Ṣadūq, Muḥammad Ibn Bābiwayh Qumi (1983). Man Lāyaḥḍuruh al-Faqīh (The One Who Doesn’t Have Access to a Jurist). Researched by ʻAlī Akbar Ghaffārī, Qom: Teachers Association.
  • Sayadi Turanlu, H. & P. Azizi (2017). “Identifying and ranking ethical values in auditing from an Islamic perspective with the fuzzy TOPSIS approach”. Akhlagh Religious Extension Quarterly, 13(48): 179-209. doi: 10.22081/jare.2017.47392.1072.
  • Sepahvand, R.; M. Arefnejhad, F. Zaree & M. Sepahvand (2019). “The Role of Organizational Spirituality on Organizational Anomia by Considering the Role of Mediator of Work Ethic (Case Study: Lorestan University)”. Management in the Islamic University, 8(18): 387-406.
  • Tamīmī Ᾱmidī, ‘Abdulwāhid ibn Muḥammad (1989). Ghurar al-ikam wa Durar al-Kalim (Exalted Aphorisms and Pearls of Speech). Researched by Siyyid Mahdī Rajāyī. Qom: Dār al-Kitāb al-Islāmī. [in Arabic]
  • Torabi, Y. & F. Rajab Mohammad (2014). “Strategy of Internalizing Moral Values and its Role in Social Security”. Quarterly of Order & Security Guards, 7(25): 31-52.