سبک دانشگاه‌داری در بیان و سیرۀ آیت‌الله مهدوی کنی؛ به سوی یک دستور کار پژوهشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معارف اسلامی و مدیریت دولتی و پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق

2 دانشجوی کارشناسی ارشد معارف اسلامی و مدیریت دولتی و پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق.

چکیده

هدف: تحول جامعه در گرو تحول بینشها و گرایشها و به عبارتی؛ در گرو تحول دانشگاه است. سیرۀ برخی دغدغه‌مندان اصلاح اجتماعی همچون آیت‌الله مهدوی مبنی بر ساخت دانشگاه و تحول کلیشه‌های قبلی نیز بر این ادعا صحّه می‌گذارد. بنیانگذاری دانشگاه امام صادق توسط آیت‌الله مهدوی، نشانگر این است که تحول علوم انسانی و به تبع از آن تحول اجتماعی را نمی‌توان صرفاً به یک مباحثۀ نظری و معرفتی تقلیل داد؛ بلکه باید برای رهگیری عملیاتی آن، به ساخت عوامل غیر معرفتی از جمله دانشگاه و سبک حکمرانی آن، برای راهبری این تحول قدم نهاد. به اذعان بسیاری از صاحب‌نظران داخلی و خارجی، یکی از عناصر کلیدی در بنیانگذاری و ابقای دانشگاه، سبک راهبری و حکمرانی و به عبارت ساده‌تر؛ نحوۀ چینش و تنظیم اقتدارهای موجود در آن است. با وجود آنچه در دنیا جریان دارد، توجه به این مقوله در ادبیات ایرانی-اسلامی کمتر دیده می‌شود؛ در حالی که با استنطاق از الگوهای شکل‌گرفته در دامان انقلاب اسلامی، می‌توان سهم یاری‌های خوبی برای این موضوع داشت. لذا پژوهش حاضر، با هدف مطالعۀ نحوۀ ساخت و راهبری آیت‌الله مهدوی در دانشگاه امام صادق انجام شد. روش: در این پژوهش سعی شده است پس از مرور گسترده و تحلیلی زمینه و زمانۀ دانشگاه مدرن و سیر تطوّر الگوهای راهبری آن، یک چارچوب مفهومی ارائه شود. با توجه به این چارچوب، داده‌هایی از آثار باقی‌ماندۀ آیت‌الله مهدوی گردآوری و با روش تحلیل مضمون، تحلیل شدند و بر اساس آنها، ایده و اصول دانشگاه‌داری ایشان استخراج شدند. یافته‌ها: اصول دانشگاه‌داری آیت‌الله مهدوی عبارتند از: سبکی مبتنی بر انسان‌سازی، به کارگیری سنن حوزۀ علمیه در دانشگاه با تأکید بر معارف اسلامی، استقلال تعامل‌گرایانه در نسبت با وزارت علوم و استقلال مالی. نتیجه‌گیری: در نهایت می‌توان گفت که این پژوهش، سنگ بنایی را برای یک بستر پژوهشی یا دستور کار پژوهشی جدید در باب سبک راهبری دانشگاهی آیت‌الله مهدوی ارائه کرده است.

کلیدواژه‌ها


  • امام خمینی، روح‌الله(1364). صحیفۀ امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • باقری نوع‌پرست، خسرو(1391). «تأملی بر روابط فرهنگ بازار و دانشگاه». علوم تربیتی، ش 19(2): 7-22.
  • بنی‌اسدی، احمد؛ خسرو باقری، میثم سفیدخوش و سید مهدی سجادی(1397). «مناسبت انسان‌شناختی نظریۀ بیلدونگ با ایدۀ دانشگاه در اندیشۀ ویلهلم فون هومبلت». فلسفۀ تربیت، سال سوم: 24-5.
  • بنی‌اسدی، احمد؛ خسرو باقری، میثم سفیدخوش و سید مهدی سجادی(1399). «کنشگری انسانی و رسالت اجتماعی دانشگاه جست‌وجو گرحقیقت در زمانۀ روشنگری و دورۀ رومانتیزم». پژوهشهای فلسفی، سال چهاردهم، ش 30: 18-4.
  • سفیدخوش، میثم(1396). ایدۀ دانشگاه. تهران: حکمت.
  • سوداگر، هاشم(1394). «چیستی، چرایی و چگونگی علوم انسانی اسلامی، با تأکید بر حوزۀ مدیریت اسلامی». نقطه‌های آغاز در مدیریت اسلامی. به اهتمام علیرضا چیت‌سازیان و مرتضی جوانعلی آذر(25-50). تهران: دانشگاه امام صادق.
  • عابدی جعفری، حسن؛ محمدسعید تسلیمی، ابوالحسن فقیهی و محمد شیخ‌زاده(1390). «تحلیل مضمون و شبکۀ مضامین: روشی ساده و کارامد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی». اندیشۀ مدیریت راهبردی، ش 5: 198-151.
  • مهدوی کنی، محمدرضا(بی‌تا). جلسات اخلاق در دهۀ 60 و 70(فایل صوتی). تهران: دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله مهدوی کنی.
  • مهدوی کنی، محمدرضا(1391). دوازده گفتار: مجموعه بیانات. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی و دانشگاه امام ‌صادق.
  • مهدوی کنی، محمدرضا(1378). «دین‌محوری در آموزش». سمینار دانشگاه، جامعه و فرهنگ اسلامی(ص 11-1). تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
  • مهدوی کنی، محمدرضا(1392). شرح مذاکرات با کمیتۀ تدوین دو سند کلان اهداف و چشم‌انداز دانشگاه. موجود در معاونت طرح و برنامه دانشگاه امام صادق.
  • مهدوی کنی، محمدرضا(بی‌تا). شرح مذاکرات در جریان تدوین اولین سند رسالت دانشگاه در دهۀ هفتاد. موجود در معاونت طرح و برنامه دانشگاه امام صادق.
  • مهدوی کنی، محمدرضا(1390/الف). عقل و دین: بیست گفتار در شناخت ابعاد معنوی حیات عقلانی انسان. تهران: دانشگاه امام ‌صادق.
  • مهدوی کنی، محمدرضا(1390/ب). علم و عمل ایمانی: بیست و دو گفتار در شناخت ابعاد کاربردی دین. تهران: دانشگاه امام ‌صادق.
  • مهدوی کنی، محمدسعید(1399). «بازسازی اندیشۀ آیت‌الله مهدوی‌کنی در تولید علوم انسانی- اجتماعی اسلامی؛ از نظر تا تطبیق». راهبرد فرهنگ، ش 13(51): 115-142.
  • مجلۀ پیام صادق. تمام مجلدات. قابل دسترس در: https://isu.ac.ir/page/1997/%D9%81%D8%A7%DB%8C %D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D9%B E%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B5 %D8%A7%D8%AF%D9%82
  • Albritton Jr, F.P. (2006). “Humboldt's unity of research and teaching: influence on the philosophy and development of US higher education”. Available at SSRN 939811.
  • Altbach, P.G. (1991). “Patterns in higher education development: Toward the year 2000”. The Review of Higher Education, 14(3): 293-315.
  • Backhaus, J.G. (Ed). (2015). The university according to Humboldt: history, policy, and future possibilities (Vol. 89). Springer.
  • Baldridge, J.V. (1971). Models of University Governance Bureaucratic, Collegial, and Political. Place of publication not identified: Distributed by ERIC Clearinghouse.
  • Betz, F. (2010). Managing science: Methodology and organization of research. Springer Science & Business Media.
  • Bruford, W.H. (1975). The German tradition of self-cultivation: 'Bildung' from Humboldt to Thomas Mann. London: Cambridge University Press.
  • Danner, H. (1994). “Bildung: A basic term of German education”. Educational Sciences, 9.
  • Gregorian, V. (2008). How foundations and colleges can advance each other’sagendas: Two perspectives on leadership the campus and the foundation. Keynote presentation and discussion at the meeting of the Council of Independent Colleges. New York. Retrieved from http://www.cic.edu/meetings-and-events/AnnualConferences/Foundation-Conversation/PastPrograms/2008_agenda.pdf
  • Hendrickson, R.M. (2013). Academic leadership and governance of higher education: A guide for trustees, leaders, and aspiring leaders of two- and four-year institutions. Sterling, Virginia: Stylus Publishing.
  • Konrad, Franz-michael (2012). “Wilhelm Von Humboldt’s Contribution to a Theory of Bildung”. In: P. Siljander, A. Kivelä & A. Sutinen (Eds.). Theories of Bildung and growth. Connections and controversies between continental educational thinking and American pragmatism (P. 107-124). Rotterdam, Boston: Sense Publishers.
  • Laros, A.; T. Fuhr & E.W. Taylor (Eds.) (2017). “Transformative Learning Meets Bildung: An International Exchange”. International Issues in adult Education. Vol. 21. Rotterdam: Retrieved from http://dx.doi.org/10.1007/978-94-6300-797-9
  • Luth, C. (1998). “On Wilhelm von Humboldt's theory of bildung dedicated to Wolfgang Klafki for his 70th birthday”. Journal of Curriculum Studies, 30(1): 43-60.
  • Millett, J.D. (1962). The academic community: An essay on organization. New York, NY: McGraw-Hill.
  • Mortimer, K.P. & T.R. McConnell (1978). Sharing authority effectively. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
  • Nybom, T. (2003). “The Humboldt legacy: Reflections on the past, present, and future of the European university”. Higher Education Policy, 16(2): 141-159.
  • Oelkers, J. (2011). “The German Concept of ‘Bildung’ then and now”. Lecture at the European College of Liberal Arts. December Berlin.
  • Östling, J. (2018). Humboldt and the modern German university: An intellectual history (P. 312). Lund University Press.
  • Riley, G.L. & V.J. Baldridge (1977). Governing academic organizations: New problems, new perspectives. Berkeley, CA: McCutchan.
  • Savvina, O.V. (2016). “Humboldt’s university model in the contemporary world”. RUDN Journal of Philosophy, N. 3: 42-50.
  • Schneuwly, B. & H.J. Vollmer (2018). “Bildung and subject didactics: exploring a classical concept for building new insights”. European Educational Research Journal, 17(1): 37-50. https://doi.org/10.1177/1474904117696096
  • Scott, J.C. (2006). “The mission of the university: Medieval to postmodern transformations”. The Journal of higher education, 77(1): 1-39.
  • Stroup, H. (1966). Bureaucracy in higher education. New York, NY: Free Press.
  • Tröhler, D. (2012). “The German idea of Bildung and the Anti-Western Ideology”. In: Theories of Bildung and Growth: Connections and Controversies Between Continental Educational Thinking and American Pragmatism (P. 149-164). Rotterdam: SensePublishers. https://doi.org/10.1007/978-94-6209-031-6_10
  • Weber, M. (1947). The theory of social and economic organizations. New York, NY: Free Press.
  • Westbury, I.; S. Hopmann & K. Riquarts (Eds.) (2000). Teaching as a reflective practice: The German Didaktik tradition. Routledge.
  • Abedi Jafari, Hassan; Mohammad Saeed Taslimi, Abul Hassan Faqihi & Mohammad Sheikhzadeh (2011). “Theme Analysis and Theme Network: A Simple and Efficient Method for Explaining Patterns in Qualitative Data”. Strategic Management Thought, 5: 151-198.
  • Bagheri Noparast, Khosrow (2012). “A reflection on the relationship between market culture and university”. Educational sciences, 19(2): 7-22.
  • Bani Asadi, Ahmad; Khosrow Bagheri, Meysam Sefid Khosh & Seyed Mehdi Sajjadi (2018). “The Anthropological Relationship of Bildung Theory with the Idea of University in the Thought of Wilhelm von Humbuldet”, Philosophy of Education, Third Year: 5-24.
  • Bani Asadi, Ahmad; Khosrow Bagheri, Meysam Sefid Khosh & Seyed Mehdi Sajjadi (2020). “Human Activism and Social Mission University of the Search for Truth in the Enlightenment and the Romantic Period”. Philosophical Research, Vol. 14, N. 30: 4-18.
  • Imam Khomeini, Ruhollah (1985). Sahifa Imam. Tehran: Institute for Organizing and Publishing the Works of Imam Khomeini.
  • Mahdavi kani, Mohammad Reza (2013). Description negotiations with the committee for compiling two major documents of the goals and vision of the university. available in the Vice Chancellor for Planning and Program of Imam Sadegh (as) University
  • Mahdavi kani, Mohammad Reza (No Date). Description of the negotiations during the compilation of the first mission document of the university in the seventies. available in the Vice Chancellor for Planning and Program of Imam Sadegh (as) Universit.
  • Mahdavi kani, Mohammad Reza (No Date). Excerpts from the ethics meetings in the sixties and seventies. available in the office for preserving and publishing the works of Ayatollah Mahdavi.
  • Mahdavi kani, Mohammad Reza (2011). Reason and Religion: Twenty Speeches in Recognizing the Spiritual Dimensions of Human Rational Life. Tehran: Imam Sadegh University Press.
  • Mahdavi kani, Mohammad Reza (1999). “Religion-centered in education”. Seminar of University, Islamic Society and Culture (P. 1-11). Tehran: Ministry of Culture and Higher Education.
  • Mahdavi kani, Mohammad Reza (2011). Science and the practice of faith: Twenty-two speeches in recognizing the practical dimensions of religion. Tehran: Imam Sadegh University Press.
  • Mahdavi kani, Mohammad Reza (2012). Twelve Speeches: Collection of Statements. Tehran: Islamic Culture Publishing Office and Imam Sadegh University.
  • Mahdavi, Mohammad Saeed (2020). “Reconstruction of Ayatollah Mahdavi's idea in the production of Islamic humanities and social sciences; From view to adaptation”. Cultural Strategy Quarterly, 13(51): 115-142.
  • Payame Sadegh Magazine. all Volumes. At: https://isu.ac.ir/page/1997/%D9%81%D8%A7%DB% 8C%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9% 87-%D9%BE% DB%8C%D8%A7%D9% 85-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9% 82
  • Sefidkhosh, Meysam (2017). University Idea. Tehran: Hekmat.
  • Soodagar, Hashem (2015). “What, why and how Islamic humanities, with emphasis on the field of Islamic management”. In: Starting points in Islamic management, by Alireza Chitsazian and Morteza Javanali Azar, P. 25-50. Tehran: Imam Sadegh University Press.