تبیین کارکردهای مدیریت منابع انسانی در سیرة مدیریتی نبوی (رویکردی تحلیلی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای مدیریت دولتی، استادیار گروه مدیریت دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان. کرمان، ایران

چکیده

امروزه با وجود اینکه بخش عمده‌ای از توان مدیران صرف حوزة منابع انسانی می‌شود، اما همچنان مشکلات زیادی در این حوزه وجود دارد. عدم سازگاری و تناسب الگوهای مدیریت منابع انسانی موجود با شرایط و محیط سازمانهای کشور ما که بر اساس ارزشهای انسانی و اسلامی بنا شده‌اند، از جملة این مشکلات است. اگر بتوان کارکردهای مدیریتی پیامبر اکرم(ص) در زمینة منابع انسانی را به صورت علمی و منسجم دسته‌بندی کرد، می‌توان الگوی جدیدی از مدیریت منابع انسانی را که با شرایط و محیط سازمانهای ما همخوانی و سازگاری داشته باشد، ارائه داد. هدف: هدف از این پژوهش، شناسایی وظایف مدیریت منابع انسانی در سیرة مدیریتی پیامبر اکرم(ص) و ارائة الگو بود. روش: روش انجام پژوهش، تحلیل اسنادی هدفمند به شیوۀ توصیفی- تحلیلی است و برای این منظور، از منابع معتبر حدیثی و سایر منابع معتبر در زمینه سیرة پیامبر اکرم(ص) استفاده شده است. یافته‌ها: در این پژوهش، 25 وظیفه در شش دستة کلی شناسایی شد. نتیجه‌گیری: بعد از جمع‌بندی مطالب، الگوی مدیریت منابع انسانی برگرفته از سیرۀ مدیریتی پیامبر اکرم(ص) ارائه شد.

کلیدواژه‌ها


-      نهج‌البلاغه. ترجمة محمد دشتی.

-      نهج‌‌الفصاحه. ترجمة ابوالقاسم پاینده.

-      آرمسترانگ، مایکل(1393). مدیریت استراتژیک منابع انسانی: راهنمای عمل. ترجمة سید محمد اعرابی و امید مهدیه. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، چ چهارم.

-      ابطحى، سیدحسین(1398). مدیریت منابع انسانى (از تئوری تا عمل). تهران: فوژان، چ ششم.

-      ابی‌یعقوب، احمد(1405 ق).تاریخ الیعقوبی. بیروت: دارصادر.

-      احمدی، زهره(1385/الف). «تکریم در سیرة پیامبر اعظم(ص)». طوبی، سال دوم، ش 15: ۲۲-17.

-       احمدی، محمدرضا(1385/ب). «درآمدی بر سیرة مدیریتی پیامبر اعظم(ص)». فرهنگ جهاد، سال سوم، ش ۴۴-43: ۱۲۲-98.

-      احمدی، مسعود(1389). مدیریت اسلامی(اصول، مبانی، مفاهیم و الگوها). تهران: پژوهشهای فرهنگی، چ پنجم.

-      احمدى میانجى، علی(1419 ق). مکاتیب الرسول. قم: دارالحدیث.

-      اکبرى دستک، فیض‌الله(1390). «نظم و انضباط در سیرة پیامبر اعظم(ص) و نقش آن در موفقیت ایشان در دعوت جهانى خویش». سفینه، سال هشتم، ش 31: ۸۷-72.

-      بلانچارد، کنت اچ؛ جان پی. کارلوس و وی آلن راندولف(1381). مدیریت تواناسازی کارکنان. ترجمة مهدی ایران‌نژاد پاریزی. تهران: مدیران، چ دوم.

-      پاک‌نیا، عبدالکریم(1380). «کار و اشتغال در سیرة پیامبر(ص. فرهنگ کوثر، سال پنجم، ش 50: ۶۲-53.

-      توانایان‌فرد، حسن(1365). مبانی مدیریت در اسلام. تهران: الهام.

-      جان‌احمدی، فاطمه(1385). «مبانی و سازوکارهای دگرگونی فرهنگی در عصر نبوی(ص)». تاریخ اسلام، سال هفتم، ش 28: ۴۸-25.

-      جزنی، نسرین(1398). مدیریت منابع انسانی. تهران: نی، چ سیزدهم.

-      جعفری، یعقوب(1382). مسلمانان در بستر تاریخ. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چ پنجم.

-      جعفریان، رسول(1387). تاریخ تحول دولت و خلافت: از برآمدن اسلام تا برافتادن سفیانیان. قم: بوستان کتاب قم، چ پنجم.

-      حُر عاملی، شیخ مرتضی(1403 ق). وسائل شیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. بیروت: آل البیت لاحیاء التراث.

-      خدمتی، ابوطالب(1377). «نظارت و بازرسی در اسلام». معرفت، سال هشتم، ش 27: ۵۶-47.

-      درّی نجف‌آبادی، قربانعلی(1379). «مبارزه با فساد در حکومت علوی(ع)». حکومت اسلامی، سال پنجم، ش 3(پیاپی 17): 253-292.

-      دسلر، گری(1394). مبانی مدیریت منابع انسانی. ترجمة علی پارسائیان و سید محمد اعرابی. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، چ دوازدهم.

-      دعائی، حبیب‌اله(1392). مدیریت منابع انسانی: نگرش کاربردی. مشهد: بیان هدایت نور، چ هفتم.

-      رضاییان، علی(1398). اصول مدیریت. تهران: سمت، چ بیست و نهم.

-      رنگریز، حسن(1396). مدیریت منابع انسانی (اصول، مفاهیم و کاربردها). تهران: دانشگاه خوارزمی، چ پنجم.

-      زارعی متین، حسن(1393). مدیریت منابع انسانی. قم: بوستان کتاب، چ چهارم.

-      ساسانی، فرشته(1388). «مبانی تعلیم و تربیت اسلامی». نامة جامعه، سال ششم، ش 66: ۱۰۷-102.

-      سعادت، اسفندیار(1391). مدیریت منابع انسانی. تهران: سمت، چ هفدهم.

-      سکاران، اوما(1392). روشهای تحقیق در مدیریت. ترجمة محمد صائبی و محمود شیرازی. تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی، چ دوازدهم.

-      سیدجوادین، سیدرضا(1395/الف). برنامه‌ریزی نیروی انسانی. تهران: دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، چ چهارم.

-      سیدجوادین، سیدرضا(1395/ب). مدیریت منابع انسانی و امور کارکنان. تهران: نگاه دانش، چ نهم.

-      صحّت، سعید و حمید نایب‌پور(1397). مدیریت منابع انسانی. تهران: فوژان.

-      عباس‌پور، عباس(1392). مدیریت منابع انسانی پیشرفته (رویکردها، فرایندها و کارکردها). تهران: سمت، چ هفتم.

-      عروسی حویزی، شیخ عبد علی بن‌ جمعه(1415 ق). تفسیر نورالثقلین. تحقیق: سید هاشم رسولی محلاتی. قم: اسماعیلیان.

-      فروزنده دهکردی، لطف‌الله و علی‌اکبر جوکار(1391). مدیریت اسلامی و الگوهای آن. تهران: دانشگاه پیام نور، چ پنجم.

-      فرید، مرتضی(1364). الحدیث، روایتی از مکتب اهل بیت. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

-      قلی‌پور، آرین(1396). مدیریت منابع انسانی(مفاهیم، تئوری‌ها و کاربردها). تهران: سمت، چ یازدهم.

-       قوامی، سید صمصام‌الدین(1381). «ساختار حکومت پیامبر(ص)». حکومت اسلامی، سال هفتم، ش 1 (پیاپی 23): ۱۸۱-142.

-      قوامی، سید صمصام‌الدین(1386). مدیریت از منظر کتاب و سنّت. قم: دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.

-      کراجکی طرابلسى، محمد بن علی عثمان(1410 ق). کنزالفوائد. تحقق: عبدالله نعمه‏. قم: دارالذخائر.

-       کلینی، محمد ‌بن یعقوب(1407 ق). الکافی. تحقیق: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.

-      کونتز، هارولد؛ سیریل اودانل و هاینز ویهرخ(1388). اصول مدیریت. ترجمة محمدعلی طوسی و همکاران. تهران: مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی، چ ششم.

-      گراهام، اچ.تی.(1391). مدیریت منابع انسانی. ترجمة سید محمد عباس‌زادگان. تهران: شرکت سهامی انتشار.

-      متقی هندی، حسام‌الدین(1409 ق). کنزالعمال. بیروت: مؤسسه الرساله.

-      مجلسی، محمدباقر(1404 ق). بحارالانوار. بیروت: مؤسسه الوفاء.

-      محفوظی، عباس(1388). اخلاق اسلامی. قم: مشهور.

-      محمدی ری‌شهری، محمد(1379). میزان الحکمه. ترجمة حمیدرضا شیخی. قم: دارالحدیث، چ دوم.

-      مفید، محمد ‌بن محمد(1413 ق). الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد. قم: کنگرة شیخ مفید.

-      مکارم شیرازی، ناصر(1377). اخلاق در قرآن. قم: امام علی بن ابیطالب(ع).

-      مکارم شیرازی، ناصر(1370). مدیریت و فرماندهی در اسلام. قم: هدف.

-      منتظرالقائم، اصغر(1385). «نقش سیرة و شخصیت رسول‌الله(ص) در گسترش اسلام در دوران بعثت». اخلاق، سال دوم، ش ۶-5: ۱۰۴-87.

-      مورهد، گرگوری و ریکی گریفین(1396). رفتار سازمانی. ترجمة سید مهدی الوانی و غلامرضا معمارزاده. تهران: مروارید، چ بیست و پنجم.

-      موسوی، سید محمد(1384). دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران، چ دوم.

-      میرسپاسی، ناصر(1397). مدیریت استراتژیک منابع انسانی و روابط کار. تهران: میر، چ چهل و پنجم.

-      نیک‌پور، امین؛ رستم پوررشیدی و سمیه نوبری آیدیشه(1393). «تبیین مبانی رفتار سازمانی در سیرة نبی اکرم(ص)». مدیریت در دانشگاه اسلامی، سال سوم، ش 2: ۲۲۲-199.

-      واقدی، محمد بن عمر(1409 ق). المغازی. تحقیق: مارسدن جونس. بیروت: اعلمی، چ سوم.

-      هرندی، علی(1385). سیره و سخن پیامبر اعظم(ص). قم: دارالفکر، چ چهارم.

-       DeCenzo, D.A. & S.P. Robbins (2004). Fundamentals of Human Resource Management. New Jersey: Wiley, 8th Edition.

-       Fisher, J. & I. Bonn (2007). International Strategies and Ethics: Exploring the Tensions between Head Office and Subsidiaries. Management Decision, 45(10): 1560-1572.

-       Heery, E. & M. Noon (2008). A Dictionary of Human Resource Management. Oxford: Oxford University Press, 2nd Edition.

-       Mello, J.A. (2014). Strategic Human Resource Management. Boston: Cengage Learning, 4th Edition.

-       Middlemist, R.D. (1983). Personnel Management: Jobs, People, and Logic. New Jersey: Prentice-Hall.

-       Mondy, R.W.D. & R.M. Noe (2004). Human Resource Management. New Jersey: Pearson, 9th Edition.

-       Noe, R.A.; J.R. Hollenbeck, B. Gerhart & P.M. Wright (2016). Human Resource Management: Gaining a Competitive Advantage. Boston: McGraw-Hill, 10th Edition.

-       Stewart, G.L. & K.G. Brown (2009). Human Resource Management: Linking Strategy to Practice. New York: Wiley.

-       Taylor, S.; S. Beechler & N.K. Napier (1996). Toward an Integrative Model of Strategic International Human Resource Management. The Academy of Management Review, 21(4): 959-985.

-       Werther, W.B.J. & K.A. Davis (1995). Human Resources and Personnel Management. New York: McGraw-Hill, 5sub Edition.

-       Nahj al-Balagha. Translated by Muhammad Dashti.

-       Nahj-al Feṣaḥa. Translated by Abolghasem Payandeh.

-       Abbaspour, A. (2013). Advanced Human Resources Management: Approaches, Processes and Functions. Tehran: Samt Press, 7th Edition.

-       Abi-Yagqub, A.B. (1984). Tarikh al-Yaqubi. Beirut: Dar-Sadr Press.

-       Abtahi, S.H. (2019). Human Resource Management. Tehran: Fozhan Press, 6th Edition.

-       Ahmadi, M. (2010). Islamic Management: Principles, Foundations, Concepts and Models. Tehran: Pazhooheshhaye Farhangi Press, 5th Edition.

-       Ahmadi, M.R. (2006). “An Introduction to the managerial course of the Holy Prophet (BGUH)”. Journal of Jihad Culture, 3(43-44): 98-122.

-       Ahmadi, Z. (2006). “Respect in the life of the Holy Prophet (BGUH)”. Journal of Touba, 2(15): 17-22.

-       Ahmadi-Miyanji, A. (1998). Makatib al-Rasul. Qom: Darolhadith Foundation Press.

-       Akbari-Dastak, F.A. (2011). “Disciplinein the Life of the Holy Prophet (BGUH) and its Role in Success his Global Invitation”. Journal of Ship, 8(31): 72-87.

-       Hurr Ameli, S.M. (1982). Wasa'il al-Shia. Beirut: Al-Bayt Foundation Press.

-       Armestrang, M. (2014). Strategic Human Resource Management: A Guide to Action. Translated by Seyyed Muhammad Aarabi and Omid Mahdieh. Tehran: Dftar Pazhooheshhaye Farhangi Press, 4th Edition.

-       Aroussi-Howayzi, S.A.A. (1994). Tafsir Noor al-Thaqalayn. Research: Seyyed Hashem Rasooli-Mohallati. Qom: Ismailian Press.

-       Blanchard, K.H.; J.P. Carlos & W.A. Randolph (2002). Empowerment Takes More Than a Minute. Translated by Mahdi Irannejad-Parizi. Tehran: Modiran Press, 2th Edition.

-       Dessler, G. (2015). Essentials of Human Resource Management. Translated by Ali Parsayan and Seyyed Muhammad Aarabi. Tehran: Dftar Pazhooheshhaye Farhangi Press, 12th Edition.

-       Doaei, H.A. (2013). Human Resource Management: A Practical Approach. Mashhad: Hedayat Noor Press, 7th Edition.

-       Dorri-Najafabadi, G.A. (2000). Fight Against Corruption in the Imam Ali Government. Journal of Islamic Government, 5(17): 253-292.

-       Farid, M. (1985). Al-Hadith: A Narration from the School of Ahl al-Bayt. Tehran: Islamic Culture Publishing Office.

-       Forouzandeh-Dehkordi, L. & A.A. Jokar (2012). Islamic Management and Its Models. Tehran: Payame Noor University Press, 5th Edition.

-       Ghavami, S.S.A. (2007). Management from the Perspective of Ahl al-Bayt Tradition. Qom: The Secretariat Assembly of Experts for Leadership.

-       Ghavami, S.S.A. (2002). The Structure of the Government of the Prophet (PBUH). Journal of Islamic Government, 7(23): 142-181.

-       Gholipour, A. (2017). Human Resource Management: Concepts, Theories and Applications. Tehran: Samt Press, 11th Edition.

-       Graham, H.T. (2012). Human Resources Management. Translated by Seyyed Muhammad Abbaszadegan. Tehran: Corporation Press.

-       Harandi, A. (2006). The Life and Speech of the Holy Prophet (BGUH). Qom: Dar al-Fekr Press, 4th Edition.

-       Jafari, Y. (2003). Muslims in the Context of History. Tehran: Islamic Culture Publishing Office, 5th Edition.

-       Jafarian, R. (2008). History of the Transformation of the Government and Caliphate: From the Rise of Islam to the fall of the Sufyanian. Qom: Bustan Ketab Press, 5th Edition.

-       Jan-Ahmadi, F. (2006). Principles and Mechanisms of Cultural Change in the Prophetic Era. Journal of Islamic History, 7(28): 25-48.

-       Jazeni, N. (2019). Human Resource Management. Tehran: Nashr-e Ney, 13th Edition.

-       Karajki, M.B.A. (1989). Kenz al-Fouad. Research: Abdullah Nemeh. Qom: Dar al-Zakhair Press.

-       Khedmati, A.T. (1998). Supervision and Inspection in Islam. Journal of Marefat, 8(27): 47-56.

-       Koontz, Harold; C. O'Donnell & H. Weihrich (2009). Essentials of Management. Translated by Mohammad Ali Tosi & et al. Tehran: Governmental Management Training Center Press, 6th Edition.

-       Kulayni, M.B.Y. (1986). Al-Kafi. Research: Ali Akbar Ghaffari and Muhammad Akhundi. Tehran: Dar al-Ketab al-Islamieh Press.

-       Mahfoozi, A. (2009). Islamic Ethics. Qom: Mashhoor Press.

-       Majlesi, M.B. (1983). Bihar al-Anwar. Beirut: Al-Wafaa Foundation Press.

-       Makarem-Shirazi, N. (1998). Ethics in the Quran. Qom: Imam-Ali Press.

-       Makarem-Shirazi, N. (1991). Management and Command in Islam. Qom: Hadaf Press.

-       Mirsepassi, N. (2018). Human Resources Strategic Management and Labor Relations. Tehran: Mir Press, 45th Edition.

-       Mohammadi-Reyshahri, M. (2000). Mizan al-Hikma. Translated by H.R. Sheikhi. Qom: Dar al-Hadith Press, 2th Edition.

-       Montazer al-Gaem, A. (2006). The Role of the Life and Personality of the Holy Prophet (BGUH) in the Spread of Islam During the Resurrection Period. Journal of Ethics. 2(5-6): 87-104.

-       Moorhead, G. & R. Griffin (2017). Organizational Behavior. Translated by Seyyed Mehdi Alvani and Gholamreza Memarzadeh. Tehran: Morvarid Press.

-       Motaghi-Hindi, H.A. (1988). Kanz al-Ummal. Beirut: Al-Resaleh Foundation Press.

-       Mousavi, S.M. (2005). Diplomacy and Political Behavior in Islam. Tehran: Center for the Recognition of Islam and Iran, 2th Edition.

-       Mufid, M.B.M. (1992). Kitab al-Irshad. Qom: Al-Shaykh al-Mufid Congress Press.

-       Nikpour, A.; R. Pourrashidi & S. Nobarieidishe (2014). Determining the Bases of Organizational Behavior in the Life of the Holy Prophet (BGUH). Journal of Management in the Islamic University, 3(2): 199-222.

-       Paknia, A.K. (2001). “Work and Employment in the Life of the Holy Prophet (BGUH)”. Journal of Kowsar Culture, 5(50): 53-62.

-       Rangriz, H. (2017). Human Resource Management: Principles, Concepts and Applications. Tehran: Kharazmi University Press, 5th Edition.

-       Rezaian, A. (2019). Principles of Management. Tehran: Samt Press, 29th Edition.

-       Saadat, E. (2012). Human Resource Management. Tehran: Samt, 17th Edition.

-       Sasani, F. (2009). Fundamentals of Islamic Education. Journal of Community Letter, 6(66): 102-107.

-       Sehhat, S. & H. Nayebpour (2018). Human Resources Management. Tehran: Fozhan Press.

-       Sekaran, U. (2013). Research Methods for Business. Translated by Muhammad Saebi and Mahmood Shirazi. Tehran: Governmental Management Training Center Press, 12th Edition.

-       Seyedjavadien, S.R. (2016). Human Resources and Personnel Management. Tehran: Neghah Danesh Press, 9th Edition.

-       Seyedjavadien, S.R. (2016). Human Resource Planning. Tehran: Tehran University Press, 4th Edition.

-       Tavanaianfard, H. (1986). Fundamentals of Management in Islam. Tehran: Elham Press.

-       Waqidi, M.B.O. (1988). Al-Maghazi. Research: Marsden Jones. Beirut: Alaalami Press, 3th Edition.

-       Zarei-Matin. (2014). Human Resource Management. Qom: Bustan Ketab Press, 4th Edition.