ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخصهای شایستگی‌های مدیران دانشگاه تمدن‌ساز اسلامی از دیدگاه اساتید مدیریت و اساتید تمدن اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم.

2 دکترای مدیریت آموزشی، دانشگاه آزاد اسلامی اراک، استادیار گروه مدیریت آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم. قم، ایران

3 دکترای مدیریت آموزشی، دانشگاه نیو ساوث ویلز سیدنی استرالیا، دانشیار دانشکدة علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی. تهران، ایران.

چکیده

هدف: هدف پژوهش حاضر، شناسایی ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخصهای مؤثر و ارائة الگوی شایستگی مدیران دانشگاه تمدن‌ساز اسلامی بود. روش: این تحقیق از نظر هدف، کاربردی است و از روش ترکیبی از نوع اکتشافی، بر مبنای طرح تدوین ابزار در دو بخش کیفی و کمّی استفاده شده است. در بخش کیفی، از نظریة داده‌بنیاد و از طریق مطالعة مبانی نظری و مصاحبة عمیق با ۱۶ نفر از خبرگان حوزة مدیریت و تمدن اسلامی، با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و به شیوة گلوله برفی بهره گرفته شد. یافته‌ها: ۹۴ مؤلفه از طریق فرایند کدگذاری باز، شناسایی و بر اساس وجوه تمایز و تشابه و از طریق فرایند کدگذاری محوری و انتخابی، در قالب سه مؤلفة اصلی(شایستگی‌های فردی، میان‌فردی و سازمانی) مفهوم‌سازی و الگوی مؤلفه‌های مؤثر بر شایستگی مدیران دانشگاه تمدن‌ساز اسلامی تبیین شد. در بخش کمّی، مؤلفه‌های اصلی، زیرمؤلفه‌ها و الگوی تدوین‌شده، با بررسی دیدگاه ۲۷۰ نفر از مدیران دانشگاه آزاد اسلامی و بهره‌گیری از روشهای تحلیل عاملی تأییدی و اکتشافی، اعتباریابی و تأیید شد. نتیجه‌گیری: مدل نهایی در سه بعد شایستگی‌های فردی(شخصیتی، اخلاقی، توانایی، نگرشی/بینشی، ادراکی)، میان‌فردی(کارآفرینی، ارتباطی، رهبری) و سازمانی(مدیریتی، عقیدتی/سیاسی، عملیاتی، فنی) تأیید و طراحی شد. با توجه به اهمیت نقش دانشگاه امروز در تمدن‌سازی اسلامی و شایستگی‌های مدیران برای ادارة چنین دانشگاهی، مدل مذکور برای تصمیم‌گیرندگان، به منظور انتخاب مدیران این دانشگاه کاربرد دارد.

کلیدواژه‌ها


-      آدمی ابرقویی، علی؛ صادق آبسالان و مهدی خضریان(۱۳۹۱). «دانشگاه تمدن‌ساز، الگوی بومی و تعمیق همبستگی ملی». مطالعات ملی، ش ۱: ۵۹-۲۹.

-      آدمی ابرقویی، علی و محمدباقر خرمشاد(1388). «انقلاب اسلامی، انقلاب تمدن‌ساز؛ دانشگاه ایرانی، دانشگاه تمدن‌ساز». تحقیقات فرهنگی، سال دوم، ش 6: 188-161.

-      آقامحمدی، صمد؛ فرشاد حاج‌علیان و مجید جهانگیرفرد(1398). «تدوین الگوی شایستگی‌های دینی رهبران نظامی». مدیریت اسلامی، سال بیست و هففتم، ش 1: ۸۸-۶۵.

-      اللهیاری، رحمت‌الله(1395). طراحی الگوی کارامد شایستگی مدیران پارکهای علم و فنّاوری دانشگاههای دولتی ایران. پایان‌نامه دکتری. گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

-      الوانی، سید مهدی، امید اردلان و اصغر محمدی فاتح (۱۳۹۵). طراحى و تدوین الگوی مناسب شایستگی‌های مدیران و فرماندهان در سازمان ارتش ج.ا.ا با بهره‌گیری از دیدگاه امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی). فصلنامه پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، سال هشتم، شماره ۱: ص 30- 1.

-      بازرگان، عباس(۱۳۹۵). مقدمه‌ای بر روشهای تحقیق کیفی و آمیخته، رویکردهای متداول در علوم رفتاری. تهران: دیدار.

-      پورعزت، علی‌اصغر؛ فاطمه فتحی، طیبه عباسی و عادله سواد رودباری(۱۳۹۶). «تدوین مدل شایستگی مدیران در جهت تحقق چشم‌انداز ۱۴۰۴». مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، سال اول، ش ۱: ۱۳۹-۱۱۰.

-      ترک‌زاده، جعفر و قدرت‌الله محمدی(۱۳۹۴). «ارزیابی شایستگی مدیران مدارس بر اساس معیارهای شایستگی مدیریتی اسلامی». تحقیقات مدیریت آموزشی، ش ۲۶: ۵۷-۳۹.

-      ثمری، عیسی(۱۳۹۴). مبانی نظری توسعة آموزش عالی و سیستم دانشگاه(مفاهیم، نظریه‌ها و الگوها). اراک: آفاق کلام.

-      جاودانی، حمید(۱۳۹۲). سیاست‌پژوهی لایة گمشده در فرایند تصمیم‌گیری و سیاستگذاری نظام آموزش عالی ایران. تهران: مؤسسه آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی.

-      چیت‌ساز، احسان، محمدمهدی ذوالفقارزاده و سعید غیاثی ندوشنی (۱۳۹۰). تدوین الگوی شایستگی‌های محوری مدیران فرهنگی اجتماعی دانشگاه‌ها در ایران. دو فصلنامه مدیریت در دانشگاه اسلامی، دوره ۱، شماره ۲: ص 272- 251.

-      خرمشاد، محمدباقر(139۰). «دانشگاه تمدن‌ساز». روابط فرهنگی، ش ۲: ۱۵-۱۱.

-      خرمشاد، محمدباقر و نیما کیانی(۱۳۹۱). «تمدن اسلامی- ایرانی الهام‌بخش موج سوم بیداری اسلامی». مطالعات انقلاب اسلامی، ش ۲۸: ۵۰-۲۷.

-      خشوعی، مهدیه‌السادات(۱۳۹۴). «تدوین نظریه دانشگاه تمدن‌ساز اسلامی بر اساس گفتار اهل بیت». همایش اهل‌بیت(ع) و تولید علم. شیراز.

-      خواجه‌سروی، غلامرضا(1390). «برنامة دانشگاه تمدن‌ساز اسلامی». کیهان فرهنگی، ش 303: ۳۷-۳۲.

-      دانایی‌فرد، حسین و سید مجتبی امامی(1386). «استراتژی‌های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه‌پردازی داده‌بنیاد».اندیشه مدیریت، ش ۱: ۹۷-69.

-      دفت، ریچارد، ال(1393). مبانی تئوری و طراحی سازمان. علی پارسیان و سید محمد اعرابی. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.

-      دیانتی، محمد و مریم عرفانی(۱۳۸۸). «شایستگی، مفاهیم و کاربردها». تدبیر، ش ۲۰۶: ۱۹-۱۴.

-      دیبایی صابر، محسن؛ عفت عباسی، کوروش فتحی واجارگاه و سعید صفایی موحد(۱۳۹۵). «تبیین مؤلفه‌های شایستگی حرفه‌ای معلمان و تحلیل جایگاه آن در اسناد بالادستی آموزش‌وپرورش ایران». پژوهشهای آموزش و یادگیری، دورة سیزدهم، ش ۲: ۱۲۳-۱۰۹.

-      ذوالفقارزاده، محمدمهدی و علی‌اصغر سعدآبادی، (139۳). «بازتعریف کارکردهای اصلی دانشگاه در جامعه بر اساس آرمانهای اسلامی در اندیشه امام خمینی». مطالعات راهبردی بسیج، سال هفدهم، ش 65: ۳۱-۶.

-      رضایت، غلامحسین؛ محمد یمنی دوزی سرخابی، علیرضا کیامنش و عبدالرحیم نوه ابراهیم(۱۳۹۰). «معماری الگوهای شایستگی: ارائة چارچوب مفهومی». پژوهشهای مدیریت منابع انسانی، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، سال سوم، ش ۲: ۸۱-۴۹.

-      سلیمی، قاسم، محمدی، مهدی و زینب مختاری (۱۳۹۵). نقش شایستگی‌های عاطفی - اجتماعی مدیران در ارتقای شایستگی‌های فنی، زمینه‌ای و رفتاری کارکنان از منظر توسعه منابع انسانی. فصلنامه پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، شماره ۳: ص 215- 195.

-      سنگسری، نگین (۱۳۹۶). تدوین مدل شایستگی‌های محوری اعضای هیئت‌علمی دانشگاه. فصلنامه مدیریت در دانشگاه اسلامی، سال ششم، شماره ۱: ص 60- 45.

-      سیاه‌پوش، سید ابوتراب(۱۳۸۹). «ویژگی‌های دانشگاه تمدن‌ساز». جامعه‌پژوهی فرهنگی علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال اول، ش ۲: ۱۲۲-۱۰۵.

-      صادق بیگی، منیژه، غلامحسین رضایت (۱۳۹۷). تدوین الگوی شایستگی‌های دبیران دبیرستان‌های دولتی ایران. فصلنامه نوآوری‌های آموزشی، سال هفدهم، شماره ۶۵: ص 104- 75.

-      عبدالملکی، هادی و طاها عشایری(۱۳۹۷). «نظریة گذار تمدنی به مثابة راهبردی برای تمدن نوین اسلامی با تأکید بر بیداری اسلامی». تمدن نوین اسلامی، دورة اول، ش ۱: ۹۲-۷۴.

-      فراستخواه، مقصود و صادق آبسالان(۱۳۹۶). «اسلامی شدن دانشگاه در ایران بعد از انقلاب، فراتحلیلی از پژوهشها».مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، سال بیست و یکم، ش ۴: ۴۹۸-۴۷۰.

-      فضل‌اللهی قمشی، سیف‌الله و سوده اسلامی‌فر(۱۳۹۰). «معیارهای دانشگاه اسلامی، از دیدگاه استادان دروس معارف اسلامی». معرفت، سال بیستم، ش ۱۶۷: ۸۶-۷۳.

-      فوزی، یحیی و محمودرضا صنم‌زاده(۱۳۹۱). «تمدن اسلامی از دیدگاه امام خمینی». تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال سوم، ش ۹: ۴۰-۷.

-      قربان‌نژاد، پریسا و احمد عیسی‌خانی(۱۳۹۵). «طراحی مدل شایستگی مدیران دانشگاهی بر اساس الگوهای اسلامی».مدیریت در دانشگاه اسلامی، سال پنجم، ش ۱: ۴۸-۳۷.

-      کشتکار، مهران و خلیل نوروزی(۱۳۹۵). «الگوی مفهومی دانشگاه اسلامی از منظر مقام معظم رهبری». مطالعات راهبردی بسیج، سال نوزدهم، ش ۷۳: ۲۷-۵.

-      محمدی، زهرا(۱۳۹۵). «نقش و جایگاه دانشگاه در تمدن اسلامی». دومین همایش ملی تمدن نوین اسلامی. تهران: دانشگاه شاهد.

-      مروتی، سهراب(۱۳۷۶). «از دانشگاه تا دانشگاه اسلامی». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ش ۳: ۱۰۹-۱۱۲.

-      معتضد منجمی، مهستی؛ حمیده رشادت‌جو و پریوش جعفری(۱۳۹۷). «مدل شایستگی‌های مورد نیاز برای ریاست واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی». مطالعات کاربردی در علوم مدیریت و توسعه، ش ۵(پیاپی ۱۳): ۱-۱۲.

-      مفتخری، حسین(۱۳۷۹). «تمدن اسلامی، مبانی و مؤلفه‌های اساسی آن».تاریخ اسلام، ش ۲: ۶-۳.

-      مهرابی، امیرحمزه؛ حسین خنیفر، علی‌نقی امیری، حسن زارعی متین و غلامرضا جندقی(۱۳۹۰). «معرفی روش‌شناسی داده‌بنیاد برای تحقیقات اسلامی(ارائة یک نمونه)». مدیریت فرهنگ سازمانی، سال نهم، ش ۲۳: ۳۰-۵.

-       میرزامحمدی، محمدحسین و علی صحبت‌لو(۱۳۸۶). «اهداف دانشگاه اسلامی».مطالعات در دانشگاه اسلامی، ش ۳۳: ۱۹-۴.

-      نادریان جهرمی، مسعود(۱۳۸۱). شایستگی‌های و قابلیتهایمدیران ورزشی. پایان‌نامة دکتری. دانشکده تربیت‌بدنی. تهران: دانشگاه تربیت معلم.

-      نظری، مصطفی و امیر فتاحی(۱۳۹۵). «معیارهای دانشگاه تمدن‌ساز از منظر آموزه‌های اسلامی». دومین همایش ملی تمدن نوین اسلامی. تهران: دانشگاه شاهد.

-      وحیدی‌منش، حمزه‌علی(۱۳۷۶). «عناصر تمدن‌ساز دین اسلام». معرفت، ش ۱۲۳: ۳۴-۱۵.

-      ویسه، مهدی؛ محمد تابان و علی کرمی(۱۳۹۷). «طراحی الگوی رهبری خدمتگزار با رویکرد اسلامی در آموزش عالی».مدیریت در دانشگاه اسلامی، سال پانزدهم، ش ۱: ۴۸-۲۸.

-       Abdul-Maleki, H. & T. Ashayeri (2018). "The Theory of Civilization as a Strategy for Modern Islamic Civilization with an Emphasis on Islamic awakening". Modern Islamic Civilization, 1(1): 74-92.

-       Adami Abarqu’i, A. & M.B. Khorramshad (2009). "Islamic Revolution, Civilization-Making Revolution; Iranian University, Civilization-Making University". Cultural Research, 2(6): 161-188.

-           Adami Abarqu’i, A.; S. Absalan & M. Khezrian (2012). "Civilization-Making University, Local Model and National Solidarity Deepening". National Studies, 1: 29-59.

-       Allahyari, R. (2016). Designing an Efficient Competency Model for Science and Technology Park Managers of Iranian Public Universities. Unpublished Doctoral Dissertation. Tehran: Shahid Beheshti University.

-        Alvani , seyyed Mahdi and others (2016). "Developing a Model of Managerial Competencies among army commanders using supreme leader, s view points “. Human resources Management researches (imam hossein university), N:(1): 1-30.

-       Aqa Mohammadi, S.; F. Haj Alian & M. Jahangir Fard (2019). "Developing a Model of Religious Competencies of Military Leaders". Islamic Management, 27(1): 65-88.

-       Bazargan, A. (2016). Introduction to Qualitative and Mixed Research Methods, Conventional Approaches in Behavioral Sciences. Tehran: Didar Publications.

-       Cameron, K.S. (1998). “Strategic Organizational Downsizing: An Extreme Case”. Research in Organizational Behavior, 20: 185-229

-       Chitsaz  , ehsan and others. (2010). Developing a Model of Competencies of social and cultural Managers in Iran universities. ; Management in Islamic university quarterly; N: 2( 251-272)

-       Cochran, G.R.; B.S., M.S. (2009). Ohio State University Extension Competency Study: Developing a Competency Model for a 21st Century Extension Organization. Dissertation for Degree of Doctor of Philosophy in the Graduate School of the Ohio State University.

-       Daft, R.L. (2014). "Essentials of Organization Theory and Design". Trans. A. Parsian & S.M. Arabi. Tehran: Office for Cultural Studies.

-       Dana’ifard, H. & S.M. Emami (2007). "Qualitative Research Strategies: Reflection on Grounded Theory". Management Thought, 1: 69-97.

-       Dianati, M. & M. Irfani (2009). "Competency: Concepts and Applications". Tadbir, 206: 14-19.

-       Diba’i Saber, M.; E. Abbasi, K. Fathi Vajargah & S. Safa’i Movahed (2016). "Explaining the Components of Teachers' Professional Competence and Analyzing its Position in Iranian Uppermost Education Documents". Teaching and Learning Research, 13(2): 109-123.

-       Dillon, s. & H. Taylor (2015). "Employing Ggrounded Theory to Uncover Behavioral Competencies of Information Technology Project Managers". Project Management Journal, 46(4): 90-104.

-       Draganidis, F. & G. Mentzas (2006). "Competency Based Management: A Review of Systems and Approaches". Information Management & Computer Security, Vol.14, No.1: 51-64.

-       Dziekoński, Krzysztof (2017). "Competencies Model for Construction Industry in Poland". Procedia Engineering, 182: 174-181.

-       Fawzi, Y. & M.R. Sanamzadeh (2011). "Islamic Civilization from Imam Khomeini's Perspective". History of Islamic Culture and Civilization, 3(9): 7-40.

-       Fazlollahi Qomeshi, S. & S. Islamifar (2011). "Islamic University Criteria from the Perspectives of Islamic Theology Course Teachers". Ma’refat, 20(167): 73-86.

-       Frasatkhah, M. & S. Absalan (2017). "Islamization of the University in Iran after Revolution: A Meta-Analysis". Epistemological Studies in Islamic University, 21(4): 470-498.

-       Javdani, H. (2013). Policy Research as the Missing Layer in Decision-Making and Policymaking Process of the Iranian Higher Education System. Tehran: Education and Research Institute of Management and Planning.

-       Johnson, R.B. & A.J. Onwuegbuzie (2004). "Mixed Methods Research Paradigm Whose Time Has Com". Educational Researcher, 33(7): 14-26.

-       Jongbloed, B.; J. Enders & C. Salerno (2008). "Higher Education and its Communities: Interconnections, Interdependencies and a Research Agenda". Higher Education, 56(3): 303-324.

-        Keshtkar, M. & Kh. Noroozi (2016). "Conceptual Model of Islamic University from the Perspective of Supreme Leader". Strategic Studies of Basij, 19(73): 5-27.

-       KHairul Baharein Mohd Noor, Kamariah Dola (2009). "Job Competencies for Malaysian Managers in Higher Education Institution". Management and Humanity Sciences, 4(4): 226-240.

-       Khajeh Sarvi, Gh. (2011). "Islamic Civilization-Making University Program". Keyhan-e Farhangi, 303: 32-37.

-       Khorramshad, M.B. & N. Kiani (2012). "Islamic-Iranian Civilization Inspiring the Third Wave of Islamic Awakening". Studies in Islamic Revolution, 28: 27-50.

-       Khorramshad, M.B. (2011). "Civilization-Making University". Cultural Relations, 2, 11-15.

-       Khoshou’i, M.S. (2015). "Formulation of the Theory Islamic Civilization-Making University Based on Ahl al-Bayt's Speech". Ahl al-Bayt(AS) Conference and Science Production. Shiraz

-       Mehrabi, A.H.; H. Khanifar, A.N. Amiri, H. Zarei Matin & Gh. Jandaghi (2011). "Introducing Data-based Methodology for Islamic Research: Providing an Example". Organizational Culture Management, 9(23): 5-30.

-       Mirza Mohammadi, M.H. & A. Sohbatlu (2007). "Goals of Islamic University". Studies in Islamic University, 33: 4-19.

-       Moftakhari, H. (2000). "Islamic Civilization, its Foundations and its Essential Components". History of Islam, 2: 3-6.

-       Mohammadi, Z. (2016). "The Role and Position of the University in Islamic Civilization". A paper Presented at Second National Conference on Modern Islamic Civilization at Shahed University. Tehran.

-       Morovvati, S. (1997). "From University to Islamic University". Epistemological Studies in Islamic University, 3: 109-112.

-       Mu’tazed Monajjemi, M.; H. Rashadatjoo & P. Ja’fari (2018). "Model of competencies required for presidents of Islamic Azad University branches". Applied Studies in Management and Development Sciences, 5(13): 1-12.

-       Naderian Jahromi, M. (2002). Competencies and Capabilities of Sports Managers. Unpublished Doctoral Dissertation. Teacher Training University.

-        Nazari, M. & A. Fattahi (2016). "The Criteria of Civilization-Making University from the Perspective of Islamic Teachings". A Paper Presented at the Second National Conference on Modern Islamic Civilization at Shahed University. Tehran.

-       Pour Ezzat, A.A.; F. Fathi, T. Abbasi & A. Savad Roudbari (2017). "Developing managers' competency model for realizing vision plan 1404". Strategic Management Studies of National Defense, 1(1): 110-139.

-       Qorbannejad, P. & A. Isakhani (2016). "Designing Competency Model for Academic Managers Based on Islamic Patterns". Management in Islamic University, 5(1): 37-48.

-       Rezayat, Gh.; M. Yamaniduzi Sorkhabi, A. Kiamenesh & A. Nave-Ibrahim (2011). "Architecture of Competency Patterns: Providing a Conceptual Framework". Human Resource Management Researches of Imam Hussein Comprehensive University, 3(2): 49-81.

-           Sādeq Beygi, M. and Rezāyat, GH ( 2018 ).”developing a competency model for teachers of Iranian public high schools “. Educational inovations quarterly, N:65( 75-104)

-       salimi G ,mohammadi M, mokhtari Z. ( 2016 ).”Investigating the Role of Emotional and Social Managers’ Competencies in improving Technical, Contextual and Behavioral Employees’ Competencies from Human Resource Management Perspective”. Human resourses management researches quarterly ,N: 3 ( 45-60)

-       Samari, I. (2015). Theoretical Foundations of Higher Education Development and University System: Concepts, Theories and Patterns. Arak: Afaq Kalam.

-           Sangari, N. ( 2017 ).”Developing The Core Competencies Model Of Islamic University Faculty Members “. Management in Islamic university quarterly, N:1( 45-60)

-       Siahpoosh, S.A. (2010). "Features of Civilization-Making University". Cultural Social Study of Humanities and Cultural Studies, 1(2): 105-122.

-       Spencer, L. & S. Spencer (1993). Competence at Work: Models for Superior Performance. John Wiley & Sons, New York.

-       Stuart, R. & P. Lindsay (1997). "Beyond the Frame of Management Competenc (i) es: Towards a Contextually Embedded Framework of Managerial Competence in Organizations”. Journal of European Industrial Training, Vol 21, No. 1: 26-34.

-       Turkzadeh, J. & Q. Mohammadi (2015). "Evaluation of School Principals' Competence Based on Islamic Managerial Competency Criteria". Journal of Educational Management Research, 26: 39-57.

-       Vahidi Manesh, H.A. (1997). "Civilization-making Elements in Islam". Ma’refat, 123: 15-34.

-       Wisseh, M.; M. Taban & A. Karami (2018). "Designing a Servant Leadership Model with an Islamic Approach in Higher Education". Management in Islamic University, 15(1): 28-48.

-       www. Society for Human Resource Management.

-       Xuan-Hua Yang, Qing Guo (2017). Research on the Construction of "Five in One" Young Teacher Career Development System in Colleges and Universities. IEEE International Conference on Applied System Innovation I. EEE-ICASI 2017 - Meen, Prior & Lam (Eds).

-       Yu, M. & D. Xiao (2015). “Research on the Human Resource Management Mode Based on Competency Model”. International Conference on Informatization in Education, Management and Business (IEMB 2015). Guangzhou, China, pp: 1053-1057.

Zolfaqarzadeh, M.M. & A.A. Sa’dabadi (2014). "Redefining the Main Functions of University in Society Based on Islamic Ideals in Imam Khomeini's thought".