تدوین و تبیین الگوی بومی اخلاق حرفه‌ای مدیران دانشگاهها مبتنی بر آموزه‌های نهج‌البلاغه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، گرایش منابع انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی بجنورد. بجنورد، ایران.

2 دکتری مدیریت استراتژیک، دانشیار گروه مدیریت دانشکده علوم اداری و اقتصادی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

3 دکتری مدیریت منابع انسانی، استادیارگروه مدیریت، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد. مشهد، ایران.

چکیده

هدف: هدف این پژوهش طراحی و تبیین الگوی بومی اخلاق حرفه‌ای مدیران دانشگاهها و شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های آن بر اساس آموزه‌های نهج‌البلاغه بود. روش: راهبرد این پژوهش، روش تحلیل مضمون بود. از طریق مطالعة عمیق و سطر به سطر کتاب گرانقدر نهج‌البلاغه، مصادیق اخلاق حرفه‌ای در آن با کمک نرم‌افزار Maxqda10 استخراج شد. یافته‌ها: در بررسی اولیة متن، 386 مضمون پایه شناسایی شد. مضمونهای دارای همپوشانی مفهومی، در 33 مضمون سازمان‌دهنده جمع‌بندی و در نهایت، با سه مضمون فراگیر سازماندهی شدند. حاصل نهایی تحلیل متن نهج‌البلاغه، منجر به ظهور الگوی بومی ایرانی- اسلامی، به عنوان «اخلاق حرفه‌ای مدیران دانشگاهها» شد. مهم‌ترین مؤلفه‌ها عبارتند از: آزادی بیان و استقلال رای؛ خدمتگزاری؛ اعتدال و میانه‌روی؛ شفافیت و حق‌مداری، شایسته‌سالاری. نتیجه‌گیری: این پژوهش الگوی کامل و جامع اخلاق حرفه‌ای را برای مدیران دانشگاهها ارائه کرد. رهنمودهای امام علی(ع) در این الگو می‌تواند به عنوان منشور اخلاقی مدیران دانشگاهها، استفاده شود.

کلیدواژه‌ها


منابع

-       آراسته، حمیدرضا و حسینعلی جاهد(۱۳۹۰). «رعایت اخلاق در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی: گزینهاى براى بهبود رفتارها». نشاء علم، ش 2: ۴۰-۳۱.

-       ایزدی‌فرد، علی‌اکبر و حسین کاویار(۱۳۸۹). «مسئولیت‌پذیری کارگزاران و مدیران از دیدگاه امام علی(ع) با تأکید بر مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای». پژوهش‌نامۀ علوی، ش 1(2): 1-20.

-       خاکی، غلامرضا(۱۳۹۵). مدیریت اخلاق حرفه‌ای در سازمان به شیوة جوانمردان. تهران: فوژان.

-       دلشاد تهرانی، مصطفی(1379). ارباب امانت: اخلاق اداری در نهج‌البلاغه. تهران، دریا، چ سوم.

-       راغب ‌اصفهانی، حسین بن محمد(1361). مفردات الفاظ قرآن. ترجمه و تحقیق سید غلامرضا خسروی. تهران: مرتضوی.

-       رستمی، بابک؛ فریبا کریمی و عبدالرسول ‌هادیان شیرازی(۱۳۹۷). «شناسایی مؤلفه‌های رهبری اخلاقی در قرآن و نهج‌البلاغه». پژوهشنامۀ اخلاق، ش ۱۱(۴۱): ۶۵-۸۸.

-       رفیعی بلداجی، حمیده؛ حسن ملکی و علی خورسندی طاسکوه(1398). «شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای اعضای هیئت علمی دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی از دیدگاه اساتید و دانشجویان». مدیریت در دانشگاه اسلامی، ش 8(17): 103-120.

-       شاه‌علی، مهرزاد؛ علی رشید‌پور، اسماعیل کاوسی و علی‌اکبر اعتباریان(1394). «الگوی پیاده‌سازی اخلاق حرفه‌ای در سازمانهای ایران». مدیریت شهری، ش 39: 406-393.

-       شیرمحمدی، مهدی و عزت‌الله اصغری‌زاده(۱۳۸۹). «آسیب‌شناسی اخلاق حرفه‌ای در شرکتهای مشاور(معماری سازمانی)». اخلاق در علوم و فنّاوری، ش 74: 2-1.

-       عابدی جعفری، محمد؛ سعید تسلیمی، ابوالحسن فقیهی و محمد شیخ‌زاده(۱۳۹۰). «تحلیل مضمون و شبکة مضامین: روشی ساده و کارامد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی». اندیشة مدیریت راهبردی، سال پنجم، ش 2: ۱۹۸-151.

-       فرامرز قراملکی، احد(۱۳۹۷). اخلاق حرفه‌ای. تهران: مجنون، چ سیزدهم.

-       فرامرز قراملکی، احد(1388). اخلاق حرفهای در تمدن ایران و اسلام. تهران: مجنون.

-       فرامرز قراملکی، احد(۱۳۹۵). اخلاق سازمانی. تهران: سرآمد، چ سوم.

-       فرزانه، سارا(۱۳۹۳). بررسی مهم‌ترین مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای اساتید از دیدگاه اعضای هیئت علمی، دانشجویان کارشناسی ارشد و مدیران گروه دانشکده علوم انسانی دانشگاه گیلان. پایان‌نامة کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی. تهران: دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز.

-        فرمهینی فراهانی، محسن و فاطمه اشرفی(۱۳۹۳). «اصول اخلاق حرفه‌ای در نهج‌البلاغه». پژوهشنامۀ علوی، ش ۵(۹): ۶۷-۸۶.

-       فرمهینی فراهانی، محسن و لیلا بهنام جام(۱۳۹۱). «بررسی میزان رعایت مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای در اعضای هیئت علمی دانشگاه شاهد». اخلاق در علوم و فنّاوری، ش ۷(۱): ۱-۱۰.

-       قلاوندی، حسن و زکریا احمدیان(1396). «الگوی علّی روابط اخلاق حرفه‌ای، سلامت سازمانی و کیفیت زندگی کاری در نظام آموزش عالی». رهبری و مدیریت آموزشی، ش 11(4): 143-158.

-       کرمپوریان، آرزو؛ بهزاد ایمنی و پرویز ترک‌زبان(۱۳۹۲). «بررسی نگرش به اخلاق حرفه‌ای در اعضای هیئت علمی دانشکده دندانپزشکی همدان». تحقیق در علوم دندانپزشکی، ش 10(1).

-       مجدزاده، منور؛ رضا هویدا و سعید رجائی‌پور(۱۳۹۷). «مدل ساختاریِ روابط رهبری اخلاقی مدیران دانشگاهی و عملکرد آموزشی اعضای هیئت علمی با نقش میانجی اخلاق حرفه‌ای آنان در واحدهای جامع دانشگاه آزاد اسلامی». راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، ش ۱۱(۶): ۶۵-۶۷.

-       محمدی، مسلم و مهدی گل‌وردی(۱۳۹۲). «مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای در سازمان با الگو گرفتن از مبانی دینی». اسلام و مدیریت، ش ۲(۳): ۱۶۱-۱۸۰.

-       مرادزاده حمیدرضا؛ علی ‌پوراحمد، سارا اسدی و‌ ابوالفضل هاشمی(۱۳۹۳). «شرح ویژگی‌های اخلاق حرفه‌ای کتابداران در آئینه اسلام». تحقیقات آموزشی، ش ۸(2): 30.

-       مشایخی‌پور، محمدعلی(۱۳۹۰). «مبانی اخلاق کار از دیدگاه امام علی(ع)». مدیریت اسلامی، ش 19(1).

-       مطلبی‌فرد، علیرضا و حمیدرضا آراسته(1390). «بررسی تحلیلی و تئوریک اصول و مؤلفه‌های اخلاقی تدریس در آموزش عالی با تأکید بر دیدگاه مورای و همکاران»اولین همایش بین‌المللی مدیریت، آینده‌نگری، کارآفرینی و صنعت در آموزش عالی. سنندج، 28 و 29 اردیبهشت.

-       نصر اصفهانی، مهدی و علی نصر اصفهانی(۱۳۸۹). «شایسته‌سالاری در مدیریت جامعه با تأکید بر اندیشه‌های سیاسی امام علی(ع)». معرفت سیاسی، سال دوم، ش 2: 160-141.

-       نعمتی، محمدعلی و هدی سادات محسنی(۱۳۸۹). «اخلاق در آموزش عالی: مؤلفه‌ها، الزامات و راهبردها». پژوهشنامۀ مرکز تحقیقات استراتژیک، ش 63: 46-9.

-       ودادهیر، ابوعلی؛ داریوش فرهود، محمود قاضی طباطبایی و غلامعباس توسلی(1387). «معیارهای رفتار اخلاق در انجام کار عملی(تأملی بر جامعه‌شناسی اخلاق در علم- فنّاوری مرتن و رزنیک)». اخلاق در علوم و فنّاوری، ش 3(4-3): 18-6.

-       هدایتی، علی‌اصغر؛ راضیه برجعلی‌زاده و ندا اله‌بداشتی(۱۳۹۰). «اخلاق حرفه‌ای در آموزه‌های دینی». تاریخ پزشکی، ش 3(8): 36-63.

-        Abedi Jafari, Mohammad; Saeed Taslimi, Abolhassan Faghihi & Mohammad Sheikhzadeh (2011). "Content Analysis and Content Analysis: A Simple and Efficient Way to Explain Patterns in Qualitative Data". Strategic Management Thought. Q. 5, Ex 2: 151-198.

-        Arasteh, Hamidreza & Hoseinali Jahed (2011). "Ethics in Universities and Higher Education Centers: Options for Behaviors Improvement". 2: 31-40.

-        Braun, V. & V. Clarke (2006). "Using Thematic Analysis in Psychology". Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, 2: 77-101.

-        Chokprajakchat, S. & N. Sumretphol (2017). "Implementation of the Code of Professional Ethics for Thai Civil Servants". Kasetsart Journal of Social Sciences, 38(2): 129-135.

-        Delshad Tehrani, Mostafa (2000). Arbab Amanat: Administrative Ethics in Nahj al-Balagheh. Third Edition. Tehran: Darya Publications.

-        Ells, Carolyn & Chris Mac Donald (2007). "Implication of Organizational Ethics to Healthcare, Management forum". Journal of Business Ethics, 42: 32-35.

-        Faramarz Gharamaleki, Ahad (2018). Professional Ethics. 13th Edition, Tehran: Majnoun Publication.

-        Faramarz Gharamaleki, Ahad. (2009). Professional Ethics in Iranian and Islamic Civilization. Tehran: Majnoon Publications.

-        Faramarz gharamaleki, Ahad; (2016). Organizational Ethics. 3rd Edition, Tehran: Saramad Publications.

-        Farmahini Farahani, Mohsen & Fatemeh Ashrafi (2014). "Principles of Professional Ethics in Nahj al-Balagha". Alavi Research Journal, 5(9): 67-86.

-        Farmahini Farahani, Mohsen & Leila Behnam Jam (2012). "Investigating the Observance of Professional Ethics Components in Faculty Members of Shahed University". Journal of Ethics in Science and Technology, 7(1): 1-10.

-        Farzaneh, Sara (2014). The Study of the Most Important Components of the Ethics of Professors Members from the Point of View of Professors Members, Graduate Students and Professors Members of the Faculty of Humanities of the University of Guilan. Master's Thesis. Islamic Azad University, Tehran Branch, Faculty of Social Sciences, Department of Educational Management.

-        Ghavavandi, Hassan & Zakaria Ahmadian (2017). "The Causal Model of Relationships of Professional Ethics, Organizational Health, and Quality of Work Life in Higher Education". Quarterly Journal of Educational Leadership & Administration, 11(4): 143-158.

-        Hedayati, Ali Asghar; Razieh Borjali Zadeh & Neda Elahebedashti (2011). "Professional Ethics in Religioustraining". Medical History Journal, 3(8): 36-63.

-        Hersh, M. (2017). "Professional Ethics and Social Responsibility: Military Work and Peace Building". IFAC-Papers Online, 50(1): 10529-10602.

-        Izadi Fard, Ali Akbar & Hossein Kaviar (2010). "The Responsibility of Managers from Imam Ali's Viewpoint, Emphasizing the Components of Professional Ethics". Alavi Research Journal, 1(2): 1-20.

-        Janosik, S.M.; D.G. Creamer & E. Humphrey (2004). "An Analysis of Ethical Problems Facing Student Affairs Administrators". NASPA Journal, 41(2): 356-374.

-        Karampurian, Arezo; Behzad Imeni & Parviz Turkzaban (2013). "Attitude to Professional Ethics in Faculty Members of Hamadan Dental School". Journal of Research in Dentistry, 10(1).

-        Khaki, Gholamreza (2016). Research Methodology with the Approach to the Dissertation. Tehran: Foojan Publications.

-        Majdzadeh. M.; R. Hoveida & S. Rajaeipour (2018). "Structural Modeling of University Manager’s Ethical Leadership Relationships and Educational Performance of Faculty Members with The Mediating Role of Their Professional Ethics in Comprehensive Units of Islamic Azad University". Educ Strategy Med Sci., 11(6): 65-67.

-        Mashayekhi Pour, Mohammad Ali (2011). "Base of Work Ethics from Imam Ali's Perspective". Islamic Management Quarterly, 19(1).

-        Mohammadi, Moslem & Mehdi Gol Verdi (2013). "Elements of Professional Ethics in Organization Modeling from Religious Foundations". Journal of Islam and Management, 2(3): 161-180.

-        Moradzadeh, Hamidreza; Ali Pourahmad, Sara Asadi & Abolfazl Hashemi (2014). Description of the Characteristics of the Professional Ethics of Librarian in the Mirror of Islam". Quarterly Journal of Educational Research, 2(8): 30.

-         Motallebifard, Ali Reza & Hamid Reza Arasteh (2011). "Analytical and Theoretical Analysis of the Ethical Principles and Components of Teaching in Higher Education, with Emphasis on the Views of Murray et al"The First International Management Conference, Futurism, Entrepreneurship and Industry in Higher Education. Sanandaj 28-29 May.

-        Naidoo, Kogi (2012). Maintaining Ethical Standards in Higher Education Teaching and Research Practice: A Case Study, Massey University. Palmerston North, New Zealand.

-        Nasr Esfahani, Mehdi & Ali Nasr Esfahani (2010). "Meritocracy in the Management of Society with Emphasis on the Political Ideas of Imam Ali (AS)". Political Knowledge, (2)2: 141-160.

-        Nemati, Mohammad Ali & Hoda Sadat Mohseni (2010). "Ethics in Higher Education: Components, Requirements and Strategies". Research Center for Strategic Research, 63: 9-46.

-        Rafiei Boldaji, Hamideh; Hassan Maleki & Ali Khorsandi Taskuh (2019). "Identifying and Prioritizing the Professional Ethics Components of the Faculty of Psychology and Educational Sciences of Allameh Tabatabai University from the Perspectives of Professors and Students". Journal of Management in Islamic University, 8(17): 103-120.

-        Ragheb Esfahani, Hossein Ibn Mohammad (1982). The Singularities of the Quran. Translation and Research of Seyed Gholam Reza Khosravi. Tehran: Mortazavi Publishing.

-        Rodriguez, J.V. & z. Juricic (2018). "Perceptions and Attitudes of Community Pharmacists Toward Professional Ethics and Ethical Dilemmas in the Workplace". Research in Social and Administrative Pharmacy, 14(5): 441-450.

-               Roman, S. & S. Ruiz (2005). "Relationship Outcomes of Perceived Ethical Sales Behavior: The Customer’s Perspective". Journal of Business Research, 58(4): 439-445.

-        Rostami, Babak; Fariba Karimi & Abdul Rasoul Hadian Shirazi (2018). "Identifying the Elements of Ethical Leadership in the Qur'an and Nahj al-Balagha". Research Quarterly in Islamic Ethics, 11(41): 65-88.

-        Shah Ali, Mehrzad; Ali Rashidpour, Esmaeel Kavousi & Ali Akbar Etebarian (2015). "Model of Professional Ethics in Iran`s Organizations". Municipal Management, 39: 393-406.

-        Shapiro, J. & A.M. Pear (2005). "Managers’ Moral Decisionmaking Patterns Over Time: a Multidimensional Approach". Journal of Business Ethics, 100(2): 191-207.

-        Shirmohammadi, Mahdi & Ezzatollah Asgharizadeh (2010). "Pathology of Professional Ethics in Counseling Companies (Organizational Architecture)". Journal of Ethics in Science and Technology, 74: 1-2.

-        Stirling, J. (2001). "Thematic Networks: An Analytic Tool for Qualitative Research". Qualitative Research, 1(3): 385-405.

-        Vedadhier, Abu Ali; Darius Farhud, Mahmoud Ghazi Tabatabaei & Gholam Abbas Tavasoli (2008). "Ethical Behavior Measures in Practical Work (Reflection on the Sociology of Ethics in Science and Technology, Merton and Reznick)". Journal of Ethics in Science and Technology, 3(3-4): 6-18.