بازشناسی مفهوم خودکارامدی منابع انسانی از منظر نهج‌البلاغه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری مدیریت کسب و کار از دانشگاه ملی استرالیا ؛ استادیار گروه مدیریت دولتی و صنعتی دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه هرمزگان

2 دکتری منابع انسانی و رفتار سازمانی از دانشگاه علامه طباطبایی؛ استادیار گروه مدیریت بازرگانی و گمرک، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه هرمزگان.

3 کارشناس ارشد رشته مدیریت اجرایی، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه هرمزگان.

چکیده

هدف: هدف از انجام این پژوهش، بازشناسی مفهوم خودکارامدی بر مبنای کتاب ارزشمند نهج‌البلاغه بوده است. روش: در این پژوهش از روش‌ کیفی تحلیل مضمون استفاده شد که شامل گردآوری و تحلیل داده‌های کیفی است. مضمون استفاده شده در این پژوهش، متن نهج‌البلاغه بود که با تفحص در آن، روایات مربوطه استخراج و سپس با مراجعه به کتاب شرح نهج‌البلاغه(پیام امام) به تجزیه و تحلیل آنها پرداخته شد. یافته‌ها: در این پژوهش 358 پیام از 38 خطبه، 13 نامه و 78 حکمت کدگذاری شد. این پیامها در مراحل بعد در 19 مفهوم، شش مقوله و دو بُعد دسته‌بندی شدند. نتیجه‌گیری: مفهوم خودکارامدی از منظر نهج‌البلاغه دارای دو بُعد است. بُعد اول، مقدمات؛ شامل سه مقولۀ خودشناسی و خودسازی، توکل به خداوند در کارها و دانش‌اندوزی و بُعد دوم، پیامدهاست که سه مقولۀ عملگرایی و استقامت در کار، حسابرسی و مراقبه و سعۀ صدر و شکیبایی در برابر مشکلات را در بر می‌گیرد و با مفهوم غربی آن در برخی ابعاد تفاوت دارد.

کلیدواژه‌ها


منابع
-       نهج‌البلاغه. ترجمۀ محمد دشتی(1379). قم: مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین(ع).

-       اسلام‌پور کریمی، عسکری(1386). «خودباوری در اندیشۀ اهل بیت(ع)». کوثر، ش 69.

-       امیراحمدی آهنگ، مهدی؛ راضیه کرامتی و فرهاد تنهای رشوانلو(1397). «مدل ساختاری ارتباط میان استرس، خودکارامدی و فرسودگی شغلی در میان معلمان ابتدایی». جامعهشناسی آموزش و پرورش، ش 7: 106-97.

-       امیرخانی، طیبه؛ رضا سپهوند و محسن عارف‌نژاد(1393). «وظایف مدیریت منابع انسانی و عملکرد سازمان: با بررسی نقش سرمایه‌های اجتماعی و روان‌شناختی». علوم مدیریت ایران، ش ؟: 124-105.

-       ایزدی، احمد؛ مجید برزگر و حجت‌الله جاویدی(1396). «بررسی رابطۀ بین هوش هیجانی و کیفیت زندگی با خودکارامدی کارکنان». مدیریت منابع در نیروی انتظامی، سال پنجم، ش 3: 178-145.

-       بخشایش، علیرضا(1393). «بررسی تطبیقی مفهوم عزّت نفس از دیدگاه امام علی(ع) و روانشناسی». کنگرۀ بین‌المللی فرهنگ و اندیشۀ دینی: 135-127.

-       بهارستان، جلیل(1383). «مطالعۀ تطبیقی مدیریت اسلامی و مدیریت رایج». مدیریت اسلامی (ویژهنامه مدیریت)، دورۀ هشتم، ویژه‌نامه (پیاپی 36): 37-1.

-       بهشتی‌فر، ملیکه و محمود نکویی مقدم(1389). «رابطۀ اخلاقی مدیران با رضایت شغلی کارکنان». اخلاق در علوم و فنّاوری، ش 5: 73-67.

-       پروین، لورنس ا. و اولیور جان(1389). شخصیت: نظریه و پژوهش. ترجمۀ محمدجعفر جوادی و پروین کدیور. تهران: آییژ، ویرایش هشتم.

-       پورافکاری، نصرت‌الله(1385). فرهنگ جامع روانشناسی و روانپزشکی و زمینه‌های وابسته. تهران: فرهنگ معاصر.

-       خراسانی، زهرا(1389). «اعتماد به نفس از منظر قرآن». بشارت، ش 8.

-       خواستار، حمزه(1387). بررسی عوامل مؤثر بر خودکارامدی ملی در زمینۀ علم و فنّاوری برای تحقق اهداف چشمانداز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت دولتی. دانشگاه تهران: دانشکده مدیریت.

-       دانایی‌فرد، حسن؛ مسعود بنافی و سید مجتبی امامی(1392). «واکاوی نقّادانۀ مفهوم سرمایۀ روان‌شناختی: به سوی بسترسازی الگوی هنجاری بومی- اسلامی». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، دورۀ هفدهم، ش 55: 238-209.

-       دلاور، علی(1392). روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی. تهران: ویرایش.

-       رزم‌پوش، مینو؛ خسرو رمضانی، علیرضا ماردپور و پیرحسین کولیوند(1397). «نقش خودکارامدی و تابآوری در کیفیت زندگی پرستاران». شفای خاتم، دورۀ هفتم، ش 1: 42-34.

-       سلیمانی، عفت و رضا هویدا(1392). «بررسی مفهوم خودکارامدی در نظریۀ شناخت اجتماعی باندورا». کتاب ماه علوم اجتماعی، ش 63: 97-90.

-       شولتز، دوان پی. و سیدنی الن شولتز(1391). نظریه‌های شخصیت. ترجمۀ یحیی سیدمحمدی. تهران: ویرایش، ویراست هشتم.

-       عابدی جعفری، حسن؛ محمدسعید تسلیمی، ابوالحسن فقیهی و محمد شیخ‌زاده(1390). «تحلیل مضمون و شبکۀ مضامین: روشی ساده و کارامد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی». اندیشۀ مدیریت راهبردی، 198-151.

-       عبداللهی، بیژن(1385). «نقش خودکارامدی در توانمندسازی کارکنان». تدبیر، سال هجدهم، ش 168.

-       فروهر، محمد(1392). «ظهور مثبتگرایی در کار». تدبیر، ش ؟: 48-35.

-       فعالی، محمدتقی(1388). «آیا اعتماد به نفس خاستگاه اسلامی دارد؟». فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات تفسیری.

-       کریم‌زاده، منصوره(1380). بررسی رابطۀ مفهوم خود و خودکارامدی تحصیلی با پیشرفت تحصیلی در دانشآموزان. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.

-        کریم‌زاده، منصوره و نیک‌چهره محسنی(1385). «بررسی رابطۀ خودکارامدی تحصیلی با پیشرفت تحصیلی در دانشآموزان دختر سال دوم دبیرستان شهر تهران(گرایشهای علوم ریاضی و علوم انسانی)». مطالعات زنان، سال چهارم، ش 2: 45-29.

-       لوتانز، فرد؛ بروس جی. آوولی و کارولین ام. یوسف(1392). سرمایۀ روان‌شناختی تحولی در مزیت رقابتی سرمایۀ انسانی. ترجمه عبدالرسول جمشیدیان و محمد فروهر. تهران: آییژ.

-       محزون‌زاده بوشهری، فاطمه(1394). «نقش میانجیگری خودکارامدی در ارتباط بین حل مسئله و هوش فرهنگی در میان دانشجویان». رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، سال هفتم، ش 3: 208-193.

-       محمدی، نسیم و مژگان دفتری اکباتان(1396). «بررسی اثربخشی آموزش خودکارامدی بر انگیزش پیشرفت دانشجویان علوم پزشکی». راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، ج ۱۰، ش ۱: 41-36.

-       مکارم شیرازی، ناصر(1390). شرح پیام امام علی علیه السلام. قم: [بی‌نا].

-       موسوی مقدم، سید رحمت‌الله؛ ندا ظهیری‌خواه و آرزو باور صادجانی(1395). «بررسی رابطۀ بین کیفیت زندگی و باورهای مذهبی با خودکارامدی در بین دانشجویان دانشگاه پیام نور شهر شوش». مجله علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی، دورۀ بیست و ششم، ش 3: 199-195.

-       نبی‌زاده، محمد(1396). بازشناسی مفهوم خودکارامدی در نهج‌البلاغه. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه هرمزگان.

-        Abdullahi, B. (2006). "The Role of Self-Efficacy in Empowering Employees". Tadbir Monthly, Year 18th, No. 168.

-        Abedi Jafari, H.; M.S.Taslimi, A.Faghihi& M.Sheykhzadeh (2011). "Thematic Analysis and Thematic Network. A Simple and Efficient Way to Explain Patterns in Qualitative Data". Strategic Management Thought, 151-198.

-        Amir Ahmadi Ahang, M.; R. Keramati&F. Tanhae Reshvanloo (2018). "Structural Model of Relationship between Stress, Self-Efficacy and Burnout in Elementary Teachers". Journal of Sociologyof Education, No. 7: 97-106.

-        Amirkhani, T.; R. Sepahvand &M. Arefnejad (2014). "Tasks of Human Resource Management and Organizational Performance: By Investigating the Role of Social and Psychological Capital". Iranian Journal of Management Sciences, 124-105.

-        Baharestan, J. (2004). "Comparative Study of Islamic Management and Common Management". Islamic Management Quarterly (Special Issue on Management), Vol. 8: Issue 36: 1-37.

-        Bakhshayesh, A. (2014). "Comparative Study of Self-Esteem Concept in Imam Ali's Point of View and Psychology". International Congress of Religious Culture and Thought, 127-135.

-        Bandura, A. &E. Locke (2003). "Negative Self-Efficacy and Goal Effects Revisited". Journal of Applied Psychology, 87-99.

-        Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. New York: Freeman.

-        Beheshtifar, M. &M. Nekoei Moghaddam (2010). "Ethical Relationship between Managers and Employees' Job Satisfaction". Journal of Ethics in Science and Technology: No. 5: 67-73.

-        Danaeifard, H.; M. Banafi &S.M. Emami (2013)."Critical Examination of the Concept of Psychological Capital: Towards the Establishment of the Native-Islamic Normative Pattern". Iranian Journal of the Knowledge Studies in the Islamic University, Vol. 17, No. 55: 209-238.

-        Delavar, A. (2013). Research Methodology in Psychology and Education. Tehran: Virayesh Publishing.

-        Faali, M.T. (2009). "Is Self-Confidence Islamic Origin?"Quarterly Journal of Interpretative Studies.

-        Foruhar, M. (2013). "The Emergence of Positivism in Work". Tadbir Monthly, 35-48.

-        Islampoor Karimi, A. (2007). "Self-Esteem in the Thought of Ahl al-Bayt". Kosar Monthly, No. 69.

-        Izadi, A.; M. Barzegar &H. Javidi (2017). "The Relationship between Emotional Intelligence and Quality of Life with Staff Self-Efficacy". Journal of Resource Management in Police, Year 5, No. 3: 145-178.

-        Kanter, R.M. (2004). Confidence. New York: Crown Business.

-        Karimzadeh, M. (2001). Investigating the Relationship between Self-Concept and Academic Self-Efficacy with Academic Achievement in Students. MSc.University of Tehran.

-        Karimzadeh, M.&N. Mohseni (2006). "Investigating the Relationship between Academic Self-Efficacy and Academic Achievement in Second-Year High School Students in Tehran (Maths and Humanities Groups)". Women's Studies: Year 4, No.2: 29-45.

-        Khastar, H. (2008). Investigating the Factors Affecting National Self-efficacy in Science and Technology to Achieve Outlook Objectives. Master of Public Administration: Tehran University, College of Management.

-        Khorasani, Z. (2010). "Confidence from the Perspective of the Qur'an". Besharat, No. 8.

-        Lu, X.; B. Xie&Y. Guo (2018). "The Trickle-Down of Work Engagement from Leader to Follower: The Roles of Optimism and Self-Efficacy". Journal of Business Research, Vol. 84: 186-195.

-        Luthans, F.; C. Youssef & B.J. Avolio (2007). Psychological Capital: Developing the Human Competitive Edge. Oxford University Press.

-        Luthans, F.; K. Luthans&B. Luthans (2004). "Positive Psychological Capital: Going Beyond Human and Socialcapital". Business Horizons, 45-50.

-        Luthans, Fred; Bruce J.Avolio& C.Youssef (2013). The Developmental Psychological Capital in the Competitive Advantage of Human Capital. Translated by A. Jamshidian &M. Foruhar. Tehran: Aiiz.

-        Luthans, Fred; Bruce J.Avolio& James B.Avey (2007). Positive Psychological Capital: Measurement and Relationship with Performance and Satisfaction. Leadership Institute Faculty Publications, 541-572.

-        Mahzonzadeh, F. (2015). "The Role of Mediating Self-Efficacy in the Relationship between Problem Solving and Cultural Intelligence among Students". Quarterly Journal of New Approach in Management Education, Year 7, No. 3: 193-208.

-        MakaremShirazi, N. (2011). Explanation of the Message of Imam Ali (as). Qom. Imam Ali Publication.

-        Milam, L.A.; G.L. Cohen, C. Mueller& A. Salles (2019). "The Relationship Between Self-Efficacy and Well-Being Among Surgical Residents". Journal of Surgical Education, Vol.76, Issue 2: 321-328.

-        Mohammadi, N.&M. Daftari (2017). "Effectiveness of Self-Efficacy Education on the Progress of Medical Students". Bimonthly Scientific Journal of Medical Education Strategies, Vol. 10, No.1: 36-41.

-        Mousavi Moghaddam, R.; N. Zahirikhah &A. Bavar Sadjani (2016). "Investigating the Relationship between Quality of Life and Religious Beliefs with Self-Efficacy among Students of Payame Noor University in Shoush". Journal of Medical Sciences of Islamic Azad University, Vol. 26, No. 3: 195-199.

-        Nabi Zadeh, M. (2017). Understanding The Concept of Self-Efficacy and Its Dimensions Based on the Nahj al-Balaghah. Master's Thesis. Hormozgan University.

-        Nahj al-Balaghah. M. Dashti (2000). Qom: Amir-Al-Momenin Cultural Research Institute (ASI).

-        Neto, R.;V.P. Rodrigues, P.R. Rodrigues, D. Steart, A. Xiao&J. Snyder (2018). "The Influence of Self-Efficacy on Entrepreneurial Behavior among K-12 Teachers". Teaching and Teacher Education, Vol. 72: 44-53.

-        Noornajihan Jaafar, Nurul AsiahMuhamad, Robiatul Adawiyah Mohd, Noor Zulaili Mohd Ghazali, Widus Sempo,Mahyuddin Hashim, Nurul Wahida Fauzi, Najihuddin Syed Hassan (2016). "Self Efficacy From The Quranic Perspective: The Study on Teachersof Islamic Education at National Secondary School in Peninsular Malaysia". Aust. J. Basic & Appl. Sci., 10(11): 185-192.

-        Ormrod, J.E. (2006). Developing Educational: Psychology learners. Upper Saddle River, NJ: Pearson Merrill Prentice Hall.

-        Pajares, F.&D.H. Schunk (2002).Self and Self-belife In Psychology:An Historial Perspective.Psycology of Education. NewYork: Academic Perss.

-        Pervin, A.L. & O.P.John (2010). Personality: Theory and Research. Translation by M.J. Javadi & P. Kadivar. Tehran: Aiiz, Eighth Edition.

-        Pour Afkary, N. (2006). A Comprehensive Dictionary of Psychology and Psychiatry and Related Fields. Tehran: Contemporary Culture.

-        Razmpush, M.; Kh.Ramezani,A. Maredpoor&P.H. Koulivand (2018). "The Role of Self-Efficacy and Resilience in Nurses’ Quality of Life". Journal of Shafa-e-Khatam, Vol. 7, No. 1: 34-42.

-        Schultz, S.A. &D. Schultz (2012) Theories of Personality. Translated by Y. Seyyed Mohammadi. Tehran: Virayesh Publishing, Eighth Edition.

-        Soleymani, E.&R. Hoveyda (2013). "Investigating the Concept of Self-Efficacy in Bandura's Social Cognitive Theory".Monthly Book of Social Science, No. 63: 90-97.

-        Stajkovic, A.D. &F. Luthans (1998). "Social Cognitive Theory and Self-Efficacy: Going beyond Traditional Motivational and Behavioral Approaches". Organizational Dynamics, 62-74.

-        Youssef, C. &F. Luthans (2007). Positive Organizational Behavior in the Workplace: The Impact of Hope, Optimism, and Resilience. Management Department Faculty Publications. University of Nebraska – Lincoln. 36.