کاوشی داده‌بنیاد بر موانع سازمانی نشاط‌آفرینی در محیط دانشگاه(مورد مطالعه دانشگاه الزهرا)*

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، گرایش منابع انسانی. دانشگاه آزاد اسلامی. تهران شمال. تهران، ایران.

2 دانشیار دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)/ نشانی: تهران، همت غرب، دانشگاه علوم انتظامی امین

3 دکتری سوادآموزی و آموزش زبان دوم، دانشیار دانشگاه الزهرا. تهران، ایران.

4 دانشیار گروه مدیریت آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال. تهران، ایران.

چکیده

هدف: تحقیق حاضر در پی آن بود تا با رویکرد تفسیرگرایانه، موانع سازمانیِ با نشاطی در محیط دانشگاه را بر مبنای مدل داده‌بنیادکشف کند. روش: این تحقیق از نظر نوع هدف، کاربردی و به روش زمینه‌ایِ نظریه‌پردازی داده‌بنیاد انجام شده است. جمع‌آوری داده‌ها با روش مصاحبۀ نیمه ساختاریافته در محدودة زمانی سالهای 97-95 صورت پذیرفته است. با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و بر مبنای شاخص اشباع نظری، با 20 نفر از صاحب‌نظران دانشگاه الزهرا در حوزۀ مدیریت منابع انسانی و روان شناسی سازمانی مصاحبه صورت گرفت. کدهای حاصل از متن گزاره‌ها، با روش کلایزری احصا شدند و بر مبنای آنها، مدل پارادایمی موانع سازمانی نشاط‌آفرینی در محیط دانشگاه با روش داده‌بنیاد شناسایی شد. برای بررسی پایایی و اعتبارسنجی مدل، با روش ضریب توافقات کاپای کوهن، پرسشنامه‌ای تهیه و از پنج خبره خواسته شد در خصوص توافقاتشان بر نسبت به کدگذاری‌های انجام شده در مدل، اعلام نظر کنند. یافته‌ها: در مدل پارادایمی کشف شده، شرایط ناکارامدی قوانین و مقررات، به عنوان شرایط علّی، بر موانع نشاط‌آفرینی سازمانی در دانشگاهها اثرگذار است. در این بین، مهجور ماندن توانمندی‌های دانشگاه به عنوان شرایط مداخله‌گر و بروز تعارضهای کار-خانواده، به عنوان شرایط زمینه‌ای، در جهت تشدید پدیدۀ بی‌نشاطی سازمانی اعضا عمل می‌کنند که این شرایط سه بُعدی(علّی- زمینه‌ای- مداخله‌گر) در تعامل و کنش متقابل با هم موجب بروز واکنشهای روان‌شناختی منفی و ضدِّ بهره‌ور سازمانی در فضای رقابتیِ دانشگاه می‌شود که پیامد آفرینش بی‌نشاطی سازمانی را به همراه خواهد داشت. در ادامه، با نرم‌افزار اس.پی.اس.اس، میانگین حسابی ضرایب توافقی خبرگان به صورت تقریبی 8/0 به دست آمد که به معنی تأیید پایایی و اعتبار مدل یافت‌شده از نظر خبرگان است. نتیجه‌گیری: دانشگاه می‌تواند با استقرار مدیریت راهبردی منابع و تحت تأثیر سه شرط لازم و کافیِ حمایت دررفع تعارضهای کار- خانواده، برندسازی توانمندی‌های دانشگاه در جامعۀ هدف، بالنده‌سازی قوانین و مقررات با رفع موانع سازمانی از طریق پرورش ظرفیتهای روان‌شناختی مثبت و بهره‌ور سازمانی، زمینه‌ساز نشاط سازمانی اعضا شود؛ به گونه‌ای که بازتاب آن در قالب شکوفایی استعدادها و پویایی آموزشی- پژوهشی- اجرایی عضو دانشگاه(تولید و اشتراک علم) و پاسخ به نیازهای محیطی و محاطی(کیفیت، تخصص، دانش، درآمدزایی) دانشگاه به نمایش گذاشته خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


منابع
-       امام خمینی، سید روح‌الله(1358). صحیفه امام؛ جلد 8. قم: پایگاه اطلاع‌رسانی آنلاین جماران.

-       باصری، احمد،( 1389).  «نقش توسعة شادی و نشاط در افزایش روحیة حماسی». فصلنامة روانشناسی نظامی، سال 1 شمارة 2 :ص61 - 71.

-       باقری، مسلم؛ محسن جاجرمی‌زاده و منصوره بنافی(1396). «بررسی نقش میانجی‌گری نشاط سازمانی در رابطۀ معنویت سازمانی و تعهد سازمانی(مورد مطالعه: دانشگاه شیراز)». فرهنگ در دانشگاه اسلامی، سال هفتم، ش 1: 18-3.

-       پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری: www.ledear.ir

-       چاوش‌باشی، فرزانه و ناهید دهقان عفیفی(1392). «شناسایی و سنجش عوامل تأثیرگذار بر نشاط سازمانی کارکنان در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب». علوم رفتاری، سال پنجم، ش 16: 66-43.

-       حق‌گویان، زلفا؛ حسن زارعی متین، غلامرضا جندقی و محمدحسین رحمتی(1395). «شناسایی پیامدهای نشاط کارکنان به عنوان یکی از عوامل مؤثر بر سرمایۀ اجتماعی». مدیریت سرمایۀ اجتماعی، دورۀ سوم، ش 1: 41-23.

-       حق‌گویان، زلفا، ملیحه محمدی حسینی‌نژاد(1395). «بررسی وضعیت نشاط در کارکنان بانکهای خصوصی استان قم». پژوهشهای روان‌شناختی در مدیریت، سال دوم، ش 1: 90-61.

-        حیدری، ناهید؛ جواد فقیهی‌پور و آذین شفیعی(1396). «پیاده‌سازی نشاط سازمانی در سازمان تأمین اجتماعی». تهران: دارالفنون.

-       دانایی‌فرد، حسن؛ سید مجتبی امامی( 1392).«روش‌شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع». تهران: صفار، چاپ دوم.

-       دلاور، علی( 1393). «روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی». تهران: ویرایش.

-       زارعی متین، حسن؛ مریم احمدی زهرانی و زلفا حق‌گویان(1388). «نقش دانشگاه در ایجاد عوامل مؤثّر بر شادی». فرهنگ در دانشگاه اسلامی، سال سیزدهم، ش 2: 24-4.

-           زارعی متین، حسن؛ زلفا حق‌گویان( 1395).«شادی و نشاط در زندگی و محیط کار».تهران، انتشارات کتاب مهربان، چاپ اول.

-       طالبی، داود و لیلا زاهدی(1385). «بررسی عوامل مؤثر بر نشاط کارکنان در شرکت ساپکو». مدیریت اطلاع‌رسانی، آموزشی و پژوهشی، سال چهارم، ش 14-13.

-       طاهریان، حسین؛ داود فیض و زهرا حیدرخانی(1393). «عوامل مدیریتی و سازمانی مؤثر بر شادی و نشاط در دانشگاهها و تأثیر آن بر تولید علم». پژوهش و برنامهریزی در آموزش عالی، ش 72: 116-99.

-       عابدی، حیدرعلی(1388). «کاربرد روش تحقیق پدیده شناسایی در علوم بالینی». راهبرد، سال نوزدهم، ش 54: 224-207.

-        قلاوندی، حسن؛ پیمان یارمحمدزاده، حسنعلی بختیار نصرآبادی ؛ وحید سلطانزاده ؛ یوسف پاشازاده( 1390). «بررسی رابطة نشاط، سلامت روان و رضایت از خانواده در شرکت شیر گاز آذران اصفهان»، مدیریت فرایند و توسعه، ش77: 128-109.

-       قهرمانی قاجار، سوسن؛ بهنوش جووری و پروانه غیبی(1396). «تبیین رابطۀ توانمندسازی روان‌شناختی در محیط کار با تنیدگی کارکنان(دانشگاه فرهنگیان استان خراسان رضوی)». مدیریت، اقتصاد و حسابداری، ش ؟:99-76.

-       قهرمانی قاجار، سوسن؛ بهنوش جووری و سمیه وکیلی(1395). «خط مشی‌گذاری برای مراکز آموزش عالی». همایش علمی- پژوهشی دانشگاه محور توسعه. دانشگاه پیام نور.

-       محمدزاده، زینب و کیوان صالحی(1394). «آسیب‌شناسی نشاط و پویایی علمی در مراکز علمی و دانشگاهی؛ مطالعه‌ای با رویکرد پدیدارشناسی». سیاستهای راهبردی و کلان، سال سوم، ش 11: 25-1.

-       محمدزاده، زینب و کیوان صالحی(1395). «تبیین پدیدۀ نشاط و پویایی علمی در مراکز علمی از منظر نخبگان دانشگاهی؛ مطالعه‌ای با رویکرد پدیدارشناسی». راهبرد، سال بیست و پنجم، ش 79: 258-227.

-       محمودپور، بختیار؛ حمید رحیمیان؛ عباس عباسپورو علی دلاور (1391). «واکاوی چالشهای فراروی تجاری سازی تحقیقات علوم انسانی و ارائة نظریة داده بنیاد».فصلنامة علمی-پژوهشی ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، ش 2 : 49- 19.

-        Abedi, H.A. (2009). "Application of Phenomenology Research Method Phenomenon in Clinical Sciences". Strategic Quarterly, Issue 19, 54: 207-224. (Text in Persian)

-        Bagheri, M.;M. Jajarmizadeh &M. Banafi (2017). "Investigation the Mediating Role of Organizational Happiness in the Relationship between Organizational Spirituality and Organizational Commitment (Case Study: Shiraz University)".Journal of Culture at Islamic University, Issue 7, 1: 3-18. (Text in Persian)

-        Bakker, A.B.; H.V.Emmerik & M.C. Euwema (2006).“Crossover of Burnout & Engagement in Work Teams”. Workand Occupation, Vol. 33, No. 4: 464-489.

-        Baseri, A; (2010)" The role of the development of happiness and joy in increasing the spirit of epic." Journal of Military Psychology, Year 1 Number 2: p. 61 - 71.. (Text in Persian)

-        Carmeli,A.;A. McKay&J. Kaufman (2014). "Emotional Intelligence and Creativity".The Mediating Role of Generosity and Vigor, Vol. 48, Issue 4: 290-309.

-        Chavoshbashi, F.&N. Dehghan Afifi (2013). "Identification and Measurement of Effective Factors on Organizational Happiness of Staff in Islamic Azad University, West Tehran Branch".Quarterly of Behavioral Sciences, Issue 5, 16: 43-66. (Text in Persian)

-        Cloutier, S.; J. Jambeck & N. Scott (2014). “The SustainableNeighborhoods for Happiness Index (SNHI): A Metric for Assessing aCommunity’s Sustainability and Potential influence on Happiness”.Ecological Indicators, 40, 9: 147-152.

-        Danaei Fard, H., Imami,M  (2010).qualitative research methodology in management: a holistic approach.Tehran :Saffar. (Text in Persian)

-        Delavar, A., (2006). Theoretical and scientific foundations of research in the humanities and social sciences,Tehran : Edit. (Text in Persian)

-        Devi,S.I. (2017). "Impact of Employee Engagement on Organizational Performance: A Study of Select Private Sector Banks”.S.B International Journal of Commerce and Management Research, ISBN: 978-93-85895-57-9.

-        Ghahramani Qajar, S.;B. Jovari&P. Gheibi (2017). "Explaining the Relationship between Psychological Empowerment in the Work Environment and Staff Tenseness (Farhangian University of Khorasan Razavi Province)".Monthly of Management, Economics and Accounting, 76-99. (Text in Persian)

-        Ghahramani Qajar, S.;B. Jovari&S. Vakili (2016). "Policy Making for Higher Education Centers".Development University-Centered Science-Research Conference. Payame Noor University. (Text in Persian)

-        Ghalavandi,H; YarMohammadZadeh,P; Bakhtiyar Nasrabadi,H;Soltanzadeh,V; Pashazadeh,Y (2011). "Investigating the Relationship between Joyfulness, Mental Health and Family Satisfaction in Azar Gas Company of Isfahan", Journal of Process Management & Development, Vol 77: 128-109.

-        Hagh Gouyan, Z.&M. Mohammadi Hosseini Nejad (2016)."Investigation the Happiness Status in Private Bank Staff of Qom Province".Journal of Psychological in Management, Issue 2, 1: 61-90. (Text in Persian)

-        Hagh Gouyan, Z.;H. Zarei Matin, Gh.R. Jandagi& M.H. Rahmati (2016). "Identifying the Implications of Staff as One of the Factors Affecting on Social Capital".Journal of Social Capital Management, Issue 3, 1: 23-41. (Text in Persian)

-        Heidari, N and others (2017). “Organizational Vigor-Creating in Social security organization ".Tehran: darolfonoon.

-        Imam Khomeini, S.R. (1979). Sahifeh-e Imam. Vol. 8: Necessity of Islamization of Universities. Qom: Online Information Base of Jamaran. (Text in Persian)

-        Kjerulf, A. (2007). Make your Business Happy and Rich. (online): http://positivesharing.com/

-        Kjerulfl, A. (2007). Happy Hour is 9 to 5. E-book(online): http://positivesharing.com/category/ happy at work/

-        Knight, C.; M. Patterson&J. Dawson (2017). "Building Work Engagement: A Systematic Review and Meta-Analysis Investigating the Effectiveness of Work Engagement Interventions".J. Organiz. Behav.,38:792-812. doi:10.1002/job.2167.

-        Mahmoudpour, B;Rahimiyan, H ; Abbaspour,A; Delawar, A (1391)."A study of the challenges of commercialization of human sciences research and presenting a contextual theory".Journal of Innovation and creativity in humanities, 2 (2), 19 - 49. (Text in Persian)

-        Mohammad Zadeh, Z.&K. Salehi (2015). "Pathology of Happiness and Scientific Dynamism in Scientific and Academic Centers, a Study with Phenomenology Approach".Journal of Strategic and Macroeconomic Policies, Issue 3, 11: 1-25. (Text in Persian)

-        Mohammad Zadeh, Z.&K. Salehi (2016). "Explaining the Phenomenon of Happiness and Scientific Dynamism in Scientific Centers from the Point of View of the University Elite: a Phenomenological Study".Strategic Quarterly, Issue 25, 79: 227-258. (Text in Persian)

-        Pryce-Jones,J.(2011). "Happiness at Work: Maximizing Your Psychological Capital for Success". Management Decision, Vol. 49, Issue 6: 1028-1032.https://doi.org/10.1108/00251741111143676

-        Shirom, A.;S. Toker, S. Melamed, S. Berliner & I. Shapira (2013). "Burnout and Vigor asPredictors of the Incidence of Hyperlipidemia among Healthy Employees". AppliedPsychology: Health and Well-Being, 5(1): 79-98.

-        Sonnentag, S. & C. Niessen (2008). "Staying Vigorous untilWork is over: The Role of Trait Vigor, Day-Specific Experience and Recovery". Journal of Occupational andOrganization Psychology, 81: 435-458.

-       Strauss, A. &J. Corbin (2008). Basics of Qualitative Research.Translated by Biok Mohammadi. Tehran: Human Science & CulturalStudies Center Publication. (In Persian)

-        Taherian, H.;D. Feyz&Z. Haidarkhani (2014). "Management and Organizational Factors Affecting Happiness in Universities and its Effect on the Production of Science".Quarterly of Research and Planning in Higher Education, 72: 99-116. (Text in Persian)

-        Talebi, D.&L. Zahedi (2006). "Investigating Factors Affecting the Vitality of Employees in the Company of SAPCO". Journal of Information Management, Educational and Research, Vol. 4, No. 13-14.

-        Zarei Matin, H., and Hagh Gouyan, Z., (2016), Happiness in life and work environment, Tehran, Ketab Mehraban Publication, First Edition. (Text in Persian)

-        Zarei Matin, H.;M. Ahmadi Zahrani&Z. Hagh Gouyan (2009). "The Role of University in Creating Factors Affecting on Happiness". Journal of Culture at Islamic University, Issue 13, 2: 4-24. (Text in Persian)