شناسایی مؤلفه‌های شایستگی اساتید اثربخش از منظر آموزه‌های اسلامی(رویکردی به دانشگاه انقلاب اسلامی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری الهیات و معارف اسلامی (گرایش تربیت اسلامی ) از دانشگاه الامام الأوزاعی. بیروت- لبنان. دانشیار گروه معارف اسلامی و علوم تربیتی، دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

هدف: اساتید اثر‌بخش، مربیانی‌اند که توانایی تعمیق یا تغییر در ساحتهای شناختی، عاطفی و عملکردی متربیان را در جهت حیات طیبه دارند. هدف از نگارش پژوهش حاضر، دستیابی به مؤلفه‌های شایستگی این اساتید از خلال رهنمودهای اسلامی بود. روش: روش این پژوهش، تحلیلی- استنتاجی به شیوۀ تحلیل متن و جامعۀ پژوهش، کتب معتبر حدیثی از مکتب اهل بیت(ع) است. در این راستا، مؤلفه‌های اثربخشی از متن روایاتی که مستقیم یا غیر مستقیم ناظر بر آداب تعلیم و تعلم بود، استخراج و در قالب مفاهیم و مقولات طبقه‌‌بندی و الگوی مفهومی ارائه شد. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان‌دهندۀ 27 مؤلفه در پنج حیطۀ نگرش، ارزش، دانش، منش و کنش از صلاحیتهای شناختی، عاطفی و وظیفه‌ای بود. نتیجه‌گیری: در مدل اسلامی نگرش و ارزش، لایه‌های زیرین شایستگی و دانش و منش و کنش، لایه‌های رویین به شمار می‌روند که هر یک متضمن زیرمقوله‌‌هایی از جمله: نگاه موهبتی و امانتی به علم، شوق به انسان‌سازی، کارامدی دانش، انگیزۀ الهی، اعتماد‌آفرینی، آزاد‌منشی، نقّادپروری، پرهیز از خود‌ستایی، اعتراف به عجز علمی و ... در اساتید اثربخش است.

کلیدواژه‌ها


منابع

-       قرآن کریم.

-       نهجالبلاغه. محمدبن حسین شریف الرضى(1414 ق). قم: هجرت.

-       آصفی، محمدمهدی(1385). فلسفۀ تاریخ. قم: مؤسسه پژوهشی امام خمینی.

-       ابن أبی‌الحدید، عبدالحمید بن هبه‌الله(1404 ق). شرح نهجالبلاغه. قم: مکتبه آیه‌الله المرعشی النجفی.

-       ابن بابویه، محمدبن على(1413 ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ دوم.

-       ---------------(بی تا ) . التوحید . قم . دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه .

-       اسدی، محمد؛ خلیل غلامی و کیوان بلندهمتا(1394). «عوامل و مؤلفه‌های بنیادی تدریس اثربخش در آموزش عالی از دیدگاه دانشجویان و اعضای هیئت علمی دانشگاه کردستان». اندیشه‌های نوین تربیتی، دورۀ یازدهم، ش 1: 149-123.

-       الصالحی الشامی، محمد بن یوسف(بی‌تا). سبل الهدی والرشاد فی سیره خیر العباد. بیروت: دار الکتب العلمیه.

-       العسقلانی، ابن حجر(1986 م). لسان المیزان. بیروت: موسسه الأعلمی.

-       باتل، جی.ال. و رابرت ال. شاندن(1367). ایده‌های جدید در تعلیم و تربیت. ترجمۀ ماندانا سکوتیان. تهران: فرهنگنامه اسفار.

-       برقى، احمد بن محمد بن خالد(1371 ق). المحاسن. قم: دار الکتب الإسلامیه، چ دوم.

-       بنکداری، نسرین؛ طیبه ماهروزاده و سید عباس هاشمی(1395). «ویژگی‌های استاد شایسته در آموزش عالی ایران: یک مطالعۀ کیفی». رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، ش 27: 138-117.

-       تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد(1410 ق). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دارالکتاب الإسلامی، چ دوم.

-       تهرانی، مجتبی(1391). اخلاق الهی. تدوین و تحریر محمدرضا جباران. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.

-       چیت ساز، احسان (1390) الگوی شایستگی اعضای هیأت علمی دانشگاهها و موسسات آموزش عالی کشور، تهران: دفتر مطالعات فرهنگی و برنامه ریزی اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

-       حر عاملى، محمدبن حسن(1409 ق). تفصیل وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسة آل البیت.

-       حرانى، حسن بن على، ابن شعبه(1363). تحف العقول عن آل الرسول(ص). قم: جامعۀ مدرسین.

-       حسینی‌زاده، علی(1385). نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چ سوم.

-       خامسان، احمد؛ لیلا طالب‌زاده شوشتری و ‌هادی پورشافعی(1396). «اسنادهای اساتید موفق در تدریس اثربخش بر مبنای روش بنیادبخشی نظریه». اندیشه‌های نوین تربیتی، دورۀ سیزدهم، ش 3: 230-211.

-       خدابنده اویلی، عباس؛ مهدی سبحانی‌نژاد و محسن فرمهینی فراهانی(1393). «شناسایی و تحلیل باورهای معرفتشناختی دانشجویان». پژوهش و برنامهریزی در آموزش عالی، ش 71: 100-79.

-       داوودی، محمد(1384). نقش معلم در تربیت دینی. قم: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه.

-       دیالمه ، نیکو، (1390 ). مفهوم شناسی سنت توفیق واسباب تحقق آن از منظر وحی ، فصلنامه کتاب قیم ، دانشکده الهیات دانشگاه یزد  ، ش4 : 93-115

-       سیف، علی‌اکبر(1379). اندازه‌گیری و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی. تهران: آگاه.

-       سیف، علی‌اکبر(1379). روانشناسی پرورشی(یادگیری و آموزش). تهران: آگاه.

-       شریف القرشی،باقر(1408ق) . النظام التربوی فی الاسلام ،دراسه مقارنه . بیروت . دارالتعارف للمطبوعات .

-       شصتی، سمانه(1389). «آموزش مبتنی بر شایستگی». راهبردهای آموزشی، دورۀ سوم، ش 2.

-       شکورنیا، عبدالحسین؛ محمداسماعیل مطلق، علیرضا ملایری، عبدالرضا جهان‌مردی و حسین کمیلی ثانی(1385). «دیدگاه دانشجویان علوم پزشکی جندیشاپور اهواز نسبت به عوامل مؤثر در ارزشیابی استاد». آموزش در علوم پزشکی، دورۀ پنجم، ش 2: 110-101.

-       شهید ثانى، زین‌الدین بن على(1409 ق). منیه المرید. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.

-       صدر، محمدباقر(1369). سنّتهای اجتماعی و فلسفۀ تاریخ در مکتب قرآن. ترجمۀ حسین منوچهری. تهران: رجاء.

-       صفری، ثنا(1390). «ویژگیهای فرایند تدریس- یادگیری در آموزش عالی». آموزش مهندسی ایران، ش ؟: 90-73.

-       طوسى، محمد بن الحسن(1406 ق). استبصار. قم: دارالکتب الاسلامیه، چ چهارم.

-       طوسى، محمد بن الحسن(1414 ق). الأمالی. قم: دار الثقافه.

-       عابدینی، سمیره؛ حسام‌الدین کمال‌زاده، صدیقه عابدینی و تیمور آقاملایی(1389). «معیارهای یک استاد خوب دانشگاهی از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان». مجله پزشکی هرمزگان، ش 3: 245-241.

-       فقیهی، ابوالحسن و محسن علیزاده(1384). «روایی در تحقیق کیفی». فرهنگ مدیریت، ش 9: 19-5.

-       قدمی، احمد؛ بهمن صالحی، شکوه سجادی و همایون ناجی(1386). «عوامل مؤثر بر برقراری ارتباط بین دانشجو و استاد از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی اراک». آموزش در علوم پزشکی، دورۀ هفتم، ش 1: 154-149.

-       قربانی، راهب؛ سعید حاجی آقاخانی، معصومه حیدری‌فر، فاطمه انداده و مرضیه شمس‌آبادی(1387). «بررسی دیدگاه دانشجویان دانشکده پرستاری و پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی سمنان در خصوص ویژگی‌های یک استاد خوب دانشگاهی». مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی سمنان، جلد 10، ش 2(پیاپی 30): 86-77.

-       کانت، ایمانوئل(1374). تعلیم و تربیت. ترجمۀ غلامحسین شکوهی. تهران: دانشگاه تهران.

-       کراجکى، محمدبن على(1410 ق). کنز الفوائد و دار الذخائر. قم: نشر ایران.

-       کریمی، یوسف(1379). نگرش و تغییر آن. تهران: مؤسسه نشر ویرایش.

-       کلینى، محمدبن یعقوب بن اسحاق(1407 ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه، چ چهارم.

-       کیامنش، علیرضا(1383). روشهای ارزشیابی آموزشی. قم: دانشگاه پیام نور.

-       لیثی الواسطى، على بن محمد(1376). عیون الحکم و المواعظ. قم: دارالحدیث.

-       متقی هندی(1409 ق). کنز العمال. تحقیق شیخ بکری حیانی. بیروت: مؤسسه الرساله.

-       مجلسى، محمدباقر(1403 ق). بحارالأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چ دوم.

-       مظلومی محمودآباد، سید سعید؛ محمدحسن احرام‌پوش، زهره رهایی و طاهره سلطانی(1387). «ویژگی‌های یک استاد توانمند از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد». مجله پزشکی هرمزگان، دورۀ چهاردهم، ش 3: 234-227.

-       ملکی، حسن(1380). صلاحیتهای حرفۀ معلمی. تهران: مدرسه.

-       مناوی(1415 ق). فیض القدیر. تصحیح احمد عبدالسلام. بیروت: دارالکتب العلمیه.

-       وجدانی، فاطمه؛ محسن ایمانی نائینی و علیرضا صادق‌زاده قمصری(1393). «بررسی انتقادی سه دیدگاه رایج تربیت اخلاقی بر اساس دیدگاه علامه طباطبائی». علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، ش 2: 65-43.

-     Asadi, M.; Kh. Gholami &K. Bolanhematan (3015)."Fundamental Items of Efficient Teaching in Higher Education from The Students And Professors of The Kordistan University Point of View".Quarterly Journal of New Thoughts on Education, 11(1): 123-149.

-     Asefi, M. (2006).Philosophy of History. Qom: Imam Khomeini Research Institute.

-     Husseinizade, A. (2006).A Glance at Education with Focus on Religious Education.Qom: Howze and University Research Center.

-     Ibn Abi'l-Hadid, A. (1404).Comments on the Peak of Eloquence. Qom: Mar'ashi Najafi library.

-     Ibn Babawayh, M. (1413).Man La Yahduruhu al-Faqih. Qom: Islamic Publication Office.

-     Kant, I. (1995). Reflections on Education. Trans. By: Gh. Shokuhi. Tehran: University of Tehran Publication.

-     Kiamanesh, A. (2004). Educational Evaluation Method. Qom: Payame Noor University.

-     Maleki, H. (2001).Qualifications of Teaching Profession. Tehran: Madrese Publication.

-     Sadr, M.B. (1990). Social Tradition and Philosophy of History in Quran. Tehran: Raja Publication.

-     Saif, Ali Akbar (2000).Educational Psychology: Psychology of Learning and Instruction. Tehran: Agah Publication.

-     Saif, Ali Akbar (2000).Measuring and Evaluation at Educational Progress. Tehran: Agah Publication.

-     Shahid Thani, Z. (1409).Munya al-murid fi adab al-mufid wa al-mustafid. Qom: Center of Publication of the Office of Islamic Propagation of the Islamic Seminary.

-     Shasti, S. (2010)."Competency-based Education". Iranian Journal of Educational Strategies, 3(2): 77-80.

-     Tehrani, M. (2012).Divine Ethics. Tehran: Publishing Organization of Institute for Islamic Culture and Thought.

-     Tousi, M. (1406). Al-Istibsar. Qom: Dar al-kotob al-Islamiyeh.

-     Vojdani, F.; M. Imani & A. Sadeghzadeh (2014). "A Critical Study on Three Conventional Views Based on Allameh Tabataba'i Point of view". Biannual Journal of Educational Science from Islamic Point of View, 2(2): 43-65.