ارائۀ مدل تدریس اثربخش در دانشگاه: تحلیل دیدگاه استادان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای مدیریت آموزشی ، استادیار گروه علوم تربیتی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

چکیده

هدف: تحقیق حاضر با هدف ارائه الگوی تدریس اثربخش در دانشگاه با بهره‌گیری از نظرات اساتید و با استفاده از تحلیل شبکه‌های عصبی مصنوعی انجام گرفت. روش: پژوهش حاضر از حیث هدف، کاربردی و از نوع طرحهای ترکیبی- اکتشافی است. جامعۀ آماری تحقیق، اساتید دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه است که در قسمت کیفی با 15 نفر از آنان به روش نمونه‌گیری هدفمند و تا مرحلۀ اشباع نظری یافته‌ها مصاحبه شد. در قسمت کمّی نیز با استفاده از فرمول برآورد حجم نمونه کوکران و به صورت ﺗﺼﺎدﻓﯽ طبقه‌ای، 137 نفر از اساتید به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات لازم، از دو نوع ابزارِ مصاحبۀ نیمه‌ساختارمند و پرسشنامۀ محقق‌ساخته استفاده شده است. روایی و پایایی پرسشنامه‌، محرز شد. یافته‌ها: عوامل مؤثر بر تدریس اثربخش در پنج مقولۀ کلی ویژگی‌های شخصیتی و فردی، ویژگی‌های علمی و سواد، توانمندی در روابط انسانی و قدرت برقراری ارتباط، مهارت تدریس و مدیریت کلاس درس و مهارت ارزشیابی قابل بررسی است. نتایج تحلیل حساسیت مدل‌سازی شبکۀ عصبی مصنوعی نیز نشان داد توانمندی در بعد روابط انسانی و قدرت ایجاد ارتباط و ویژگی‌های علمی و سواد، به ترتیب بیشترین و کمترین اهمیت را در پیش‌بینی تدریس اثربخش اساتید دارند. نتیجه‌گیری: توجه به ایجاد و تقویت روابط انسانی و قدرت ایجاد ارتباط مؤثر با دانشجو در برنامه‌ریزی برای آموزش و انتصاب و نگهداری اساتید دانشگاه در تدریس اثربخش اساتید مؤثر است.
 

کلیدواژه‌ها


-       امین خندقی، مقصود و غلامعلی سیفی(1392). «توانمندی‌ها و ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎی ﻣﺆﺛﺮ و ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺑﺮای ﺗﺪرﯾﺲ در داﻧﺸﮕﺎه». پژوهش و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‌رﯾﺰی در آﻣﻮزش عالی، ش 19(3): 147-121.

-       بهادری، محمدکریم؛ قاسم رجبی، مهدی رعدآبادی و مریم یعقوبی(1392). «تحلیل روابط سیستماتیک بین مؤلفه‌های تأثیرگذار بر تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان کارشناسی ارشد با استفاده از تئوری‌گراف». توسعۀ آموزش جندی‌ شاپور، ش 5 (1): 36-28.

-       حجازی، سیدیوسف؛  فاطمه رجبیان غریب و محمود امید(1393). مقایسه مدلهای سنجش کیفیت خدمات در ارزیابی دانشجویان از کیفیت فرایند تدریس و یادگیری با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، ش45(4): 672-663.

-       حسینی، مریم(1394). معرفی روش گروه کانونی و کاربرد آن در تحقیقات. انتشارات مرکز پژوهش و سنجش افکار.

-       خانقاهی، محمدمهدی(1394). ارائۀ مدل برای تدریس اثربخش اعضای هیئت علمی دانشگاه تبریز. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. شبستر: دانشگاه آزاد اسلامی.

-       رجبیان غریب، فاطمه؛ سید یوسف حجازی و محمود امید(1393). «اهمیت مؤلفه‌های کیفیت تدریس از دیدگاه دانشجویان بر پایۀ تحلیل حساسیت شبکۀ عصبی مصنوعی». پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، ش 29: 24-13.

-       رعدآبادی، مهدی؛ جمیل صادقی‌فر، محمدکریم بهادری و سایر همکاران(1391). «اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان: کاربرد فرایند تحلیل سلسلهمراتبی». آموزش در علوم پزشکی، ش 12(11): 825-817.

-       رمضانی، طاهره و اسحاق درتاج راوری(1388). بررسی ویژگی های یک معلم اثربخش و عوامل آموزشی موثر بر کارآمدی وی،  فصلنامه گامهای توسعه در آموزش پزشکی. ش6(2): 148-139.

-       سلطانی عربشاهی، سید کامران و اعظم قادری(1379). «تدوین شاخص تدریس اثربخش: ویژگی‌های تدریس اثربخش از دیدگاه اساتید و دانشجویان مرکز علوم پایه دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران». علوم پزشکی رازی (مجله دانشگاه علوم پزشکی ایران)، ش 7(22): 287-279.

-       سلیمی، جمال و آرش عبدی(1396). پدیدارشناسی ادراک دانشجویان از عناصر آموزشی در دانشگاه: مطالعه موردی مفهوم صلاحیتهای آموزشی مدرسان. فصلنامه مطالعات برنامه ریزی آموزشی.  ش 6(12): 64-30.

-      شهرکی، محمدرضا(1389). «معیارهای استاد خوب از دیدگاه اساتید و دانشجویان دانشکده پزشکی». مجله تحقیقات علوم پزشکی زاهدان، ش 48.

-       شیخ‌زاده، مصطفی(1388). «شاخصهای تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه». نامۀ آموزش عالی، 157-141.

-       طالب‌زاده شوشتری، لیلا(1390). اسنادهای اساتید موفق در تدریس اثربخش بر مبنای روش بنیادبخشی نظریه. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه بیرجند.

-       ظهور، علیرضا و اسلامی نژاد، طاهره (1381). «شاخصهای تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی کرمان». پژوهشکده علوم بهداشتی جهاد دانشگاهی(پایش)، 13-5.

-       عسگری، فریبا و ‌هاجر محجوب مؤدب(1389). «مقایسۀ ویژگی‌های تدریس اثربخش از دیدگاه مدرسین و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان». گامهای توسعه در آموزش پزشکی، 33-26.

-       غلامی، خلیل و محمد اسدی(1392). «تجربۀ حرفه‌ای اساتید در ارتباط با پدیدۀ تدریس اثربخش در آموزش عالی». نظریه و عمل در برنامۀ درسی، ش 1(2): 26-5.

-       گشمرد، رقیه؛ نیلوفر معتمدی و حکیمه واحدپرست(1390). «دیدگاههای اساتید و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی بوشهر در مورد ویژگی‌های یک استاد خوب». آموزش در علوم پزشکی، ش 11(1): 57-48.

-       محدثی، حمیده؛ آرام فیضی و رضا سالم صافی(1390). «بررسی مقایسه‌ای شاخصهای تدریس اثربخش از دیدگاه اعضای هیئت علمی و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی ارومیه». دوماهنامه دانشکده پرستاری و مامایی دانشکده علوم پزشکی ارومیه، ش 9(6): 471-464.

-       مرقاتی خوئی، عفت‌السادات؛ فاطمه زارعی، علیرضا بیات، مریم دستورپور و شهناز ریماز(1392). «تبیین دیدگاه اساتید و دانشجویان تحصیلات تکمیلی در خصوص شیوه‌های آموزش و یادگیری». آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، سال اول، ش 3: 83-67.

-       مظفری، ناصر؛ محمدعلی محمدی و بهروز دادخواه(1389). «ویژگی‌های تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی اردبیل». مجله دانشکده پرستاری و مامایی، 69-61.

-       معروفی، یحیی؛ علی‌رضا کیامنش، محمود مهر محمدی و مجید علی‌عسگری(1386). «ارزیابی کیفیت تدریس در آموزش عالی: بررسی برخی دیدگاهها». مطالعات برنامه درسی، ش 1(5): 112-81.

-       مهرابی نیا، مینا(1392). عوامل موثر در تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان موفق و ناموفق بر مبنای روش بنیادبخشی نظریه ، پایاننامه کارشناسی ارشد . بیرجند: دانشگاه بیرجند.

-       نوروسیس، ماریجا(1390). شبکه‌های عصبی در SPSS. ترجمۀ امیررضا فتی‌پور جلیلیان و مازیار نجبا. [بی‌جا]: کیان‌رایان.

-      هرندی‌زاده، الهه؛ امیر نعیمی، غلامرضا پزشکی راد و راضیه نامدار(1389). «بررسی خصوصیات استاد خوب از نظر دانشجویان دانشکده کشاورزی». پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 55-41.

-      یعقوبی، یاسمن و فرخ قلی‌پور مقدم(1391). «بررسی ویژگی‌های تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان دانشکدۀ پرستاری- مامایی». پژوهش در آموزش علوم پزشکی، ش ۴(۲): 40-34.

-       Amin Khandaghi, M. & G.A. Saifi (2013). “Effective Capabilities and Skills Needed for College Teaching”. IRPHE, 19 (3): 121-147.

-       Asgari, F. & H. Mahjoob Moadab (2010). "Comparing Characteristics of an Effective Teaching from Teachers’ and Students’ Point of View Guilan University of Medical Sciences". Strides Dev Med Educ, 7(1): 26-33.

-       Bahadori, M.; Gh. Rajabi, M. Raadabadi & M. Yagoobi (2013). “Analysis of the Systematic Relationships between Influencing Factors on Effective Teaching from the Perspective of Graduate Students Using Graph Theory”, Education Development Jondishapoor, 5(1): 28-36.

-       Carnell, E. (2007). "Conceptions of Effective Teaching in Higher Education: Extending the Boundaries”. Teaching in Higher Education, 12: 25-40.

-       Darling-Hammond, L. (2000). “Teacher Quality and Student Achievement: A Review of State Policy and Evidence”. Education Policy Analysis Archives, 8(1).

-       Devlin, Marcia & Gayani Samarawickrema (2010). "The Criteria of Effective Teaching in a Changing Higher Education Context". Higher Education Research & Development, 29: 111-124.

-       Gashmard, R. N. Moatamed & H. Vahedparast (2011). "Faculty Members' and Students’ Veiwpoints on Characteristics of a Good University Teacher in Boushehr University of Medical Sciences". Iranian Journal of Medical Education, 11(1): 48-57.

-       Gholami, K. & M. Asady (2013). “The Professors’s Professional Experience in Relation to Effective Teaching Phenomen in Higher Education”. CSTP, 1 (2): 5-26.

-       Harandizadeh, E.; A. Naeimi, G. Pezeshki Rad & R. Namdar (2011). "Analysis of Good Faculty Characteristics from Students' Perspective at College of Agriculture: Tarbiat Modares University Case”. Quarterly Journal of Research and Planning in Higher Education, 11(4): 41-55.

-       Harris, A. (1998). Effective teaching: A review of the literature. School Leadership and Management, 18(2), 83-169.

-       Hejazi, Y.Rajabiyan, F.,Omid, M.(2014).Comparison of service qualiy measurement models in evaluating students quality of teaching and learning process using artificial neural network, Agricultural Economics and Development Journal, 4(45): 663-672

-       Hosseini, M. (2015). Introducing the focus group method and its application in research. Research Center for Thinking and Thinking.

-       Jun-qiao, Q.; W. Chang-long & Q. Yan-Ming (2009). "The Application on the Evaluation of Quality of Universities Undergraduate Theory Teaching Work Based on Artificial Neural Network; Information Assurance and Security”. Fifth International Conference on. 18-20 Aug, P. 387-390.

-       Kember, D. Ma & C.R. McNaught (2006). Excellent University Teaching Hong Kong. The Chinese University Press.

-       Khanqahi, M.M. (2015). Presentation of Model for Effective Teaching of Faculty Members of Tabriz University. Master's Thesis. Shabestar: Islamic Azad University.

-       Kline, R.B. (2011). Principles & Practice of Structural Equation Modeling. Second Edition, New York: The Guilford Press.

-       Ko, James; Pamela Sammons & Linda Bakkum (2013). Effective Teaching: A Review of Research and Evidence. Published: by University Of Oxford.

-       Lihua, L.; L. Fuming & W. Changlong (2009). "Study on Undergraduate Teaching Job Quality Assessment Based on Artificial Fish-BP Neural Network”. Services Science; Management and Engineering, International Conference on. 11-12 July, P. 246-249.

-       Louise, Amy (2012). Learning To Teach Where You Are: Alaska’s Teacher Certification Programs. Alaska Fairbanks: Faculty of Humanities of the University of Alaska Fairbanks.

-       Maroufi, Y.; A.R. Kayamanesh, M. Mehr Mohammadi & M. Ali Asgari (2007). "Assessment of Teaching Quality in Higher Education: Reviewing some Perspectives". Quarterly Curriculum Studies, 1(5): 81-121.

-       Marsh, H.W.; B. Muthén, T. Asparouhov, O. Lüdtke, A. Robitzsch, A. Morin & U. Trautwein (2009). "Exploratory Structural Equation Modeling, Integrating CFA and EFA: Application to Students’ Evaluations of University Teaching". Structural Equation Modeling, 16: 439–476.

-       Mehrabinya, M.(2013). Factors Influencing Effective Teaching From the Perspective of Successful and Successful Students Based on the Theory-Based Approach .Master's Thesis. Birjand: Birjand University.

-       Melinda, F. (2010). Empowering Effective Teachers. United States: Boston Consulting Group.

-       Merghati Khoei, E.; F. Zareie, A. Bayat, M. Dasturpoor & Sh. Rimaz (2013). "Exploring The Teaching and Learning Approaches from the Viewpoint of Postgraduate Students and their Lecturers". Journal of Health Education, 1(3): 67-83. (In Persian).

-       Mittal, S. & R. Gera (2013). “Student Evaluation of Teaching Effectiveness (SET): An SEM Study in Higher Education in India". International Journal of Business and Social Science, Vol. 4, No. 10 [Special Issue – August].

-       Mohaddesi, H.; A. Feizi & R. Salem (2012). "A Comparison of Teachers and Students Opinion toward Effective Teaching Standard in Urmia University of Medical Science”. Urmia Nursmidwifery fac, 9(6): 464-471.

-       Mozaffari, N.; M. Mohammadi & B. Dadkhah (2010). "The Specialties of a Good Master from The Viewpoint of Student of Ardabil University of Medical Sciences". Journal of Nursing and Midwifery, 61-69.

-       Nyrosys, M. (2011). Neural Networks in SPSS. Amir Reza Fatipour Jaliliyan & Mazyar Nojsba. Kiyan Rayan Publication.

-       Pantic, Natasha (2011). The Meaning of Teacher Competence in Contexts of Change. Bosnie and Herzegovina: Zuidamuithof Drukkerijen Print.

-       Patrick, J & Smart, R (1998). An Empirical Evaluation of Teacher Effectivenes: The Emergence of Three Critical Factors; Assesment and Evaluation in Higher Education, Vol. 23 Psychologist. 27 (10), 65 – 70

-       Raadabadi, M.; J. Sadeghifar, M. Bahadori, et al. (2012). "Prioritizing the Factors Influencing Effective Teaching from the Viewpoint of Students: The Use of Analytical Hierarchy Process (AHP)". Iranian Journal of Medical Education, 12(11): 817-825.

-       Rajabiyan Gharib, F.; S.Y. Hejazi, M. Omid (2014). “the Importance of Teaching Quality Factors from Student's Viewpoints by Applying Artificial Neural Network Sensitivity Analysis”. ,Journal of Agricultural Education Management, 29: 13-24.

-       Ramezani, T,& Dortaj Ravari , E.(2009) Investigating the  characteristics of an effective teacher and educational factors affecting efficacy efficiency from the view of instructors and nursing students in Kerman University of Medical Sciences. Strides Dev Med Educ,2:139-148 .

-       Salimi, J. and Abdi,A. (2016). Phenomenology of Students 'Perceptions of Educational Elements in University: A Case Study of the Concept of Teachers' Educational Competencies. Journal of Educational Planning Studies. 6 (12): 64-30.

-       Seldin, P. (2005). How Administrators can Improve Teaching: Moving from Talk to Action. San Francisco: Jossey-Bass.

-       Shahraki, M.R. (2010). "Good Master Criteria from the Viewpoint of Faculty & Students at the School of Medicine". Zahedan Journal of Research in Medical Sciences, 48.

-       Sheikhzadeh, M. (2009). "Indicators of Effective Teaching from Students' Viewpoints of Islamic Azad University, Urmia Branch”. Higher Education Letter, 141-157.

-       Soltani Arabshahi, S. & A. Ghaderi (2000). "Compiling Effective Teaching Criterion: Characteristics of Effective Teaching as Viewed by Iran University of Medical Science and Health Service Basic Sciences Center Student and Staffs”. RJMS, 7(22): 279-287.

-       Stark P.(2003). Teaching and learning in the clinical setting: a qualitative study of the perceptions of students and teachers. Medical Education ,37: 982-975.

-       Talebzade Shoshtari, L. (2012). Success Stories of Successful Professors in Effective Teaching Based on the Foundational Theory of Theory. Master's Thesis. Faculty of Psychology and Educational Sciences, Birjand University.

-      Yaghoubi, Y. & M.F. Gholipour (2012). "Examining the Effective Teaching Features of the Students' Viewpoints of the Faculty of Nursing and Midwifery”. Research in Medical Education, 4(2): 34-40.

-       Zohour, A.R. & T. Eslami Nezhad (2002). “Index of Effective Teaching from the Perspective of Students of University of Kerman”. Payesh Journal, 1(4): 5-13.