تأملی بر منش رهبری امام علی(ع) به استناد سیرۀ حضرت در نهج‌‌البلاغه و تطبیق آن با مبانی فکری رهبری در قرآن کریم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای مدیریت بازرگانی(منابع انسانی). استادیار گروه مدیریت بازرگانی دانشکده مدیریت دانشگاه هرمزگان

2 دکترای فلسفه. استاد گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

3 دکترای مدیریت بازرگانی(بازاریابی). استادیار گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت دانشگاه هرمزگان.

چکیده

هدف: هدف از انجام این پژوهش، بررسی منش و سبک مدیریت و رهبری امام علی(ع) به استناد سیرۀ آن حضرت در نهج‌‌البلاغه و تفحص در اقوال و سلوک ایشان، همچنین تطبیق سبک مستخرجه با مبانی رهبری سازمانی موجود در قرآن کریم بود. روش: این پژوهش از حیث هدف، جزء تحقیقات بنیادی طبقه‌بندی شده و از حیث جمع‌آوری داده‌ها، کیفی است و با روش تحلیل محتوا و از طریق واکاوی متن نهج‌‌البلاغه انجام شده است. یافته‌ها: در این بررسی، 430 گزارۀ متناسب با موضوع، انتخاب و مطالعه شد و در نهایت، 216 شاخص، 34 مفهوم، هشت مقوله و چهار بُعد کلی شناسایی شد. نتایج نشان داد می‌توان منش مدیریتی امام علی(ع) را متأثر از چهار بُعدِ اصول(نگرشی و حقوقی)، اهداف(واسطه‌ای و غایی)، ارزشها(بایدها و نبایدها) و بسترها(راهبردهای ساختاری و انسانی) دانست. نتیجه‌گیری: اصول نگرشی و حقوقی زیربنای همۀ رفتارهای حضرت بوده و در حکم اعتقادات بنیادین و اصول ثابت، همواره مدّ نظر ایشان بوده‌اند و اهداف رهبری و مدیریت در جامعه و نیز بایدها و نبایدهای رهبری(ارزشها) منبعث از این اصول‌اند. اهداف و ارزشهای رهبری نیز بر تدوین راهبردها و بر وضع همۀ رویّه‌ها، خط مشی‌ها، سیاستها و قوانین و مقرارت سایه انداخته، حاکمیت می‌کنند؛ به طوری که اصول زیربنایی مطروحه به عنوان اصول راهبردی، نقش هماهنگ‌کنندگی در رفتارهای مدیریتی جامعه را ایفا می‌کنند. بر اساس نتایج این تحقیق، اصول برگرفته از سیرۀ حضرت با اصول منبعث از قرآن کریم(اصول بینشی و اصول منشی) مطابقت دارد.

کلیدواژه‌ها


-       قرآن کریم

-       نهج‌‌البلاغه. ترجمۀ دشتی.

-      ابراهیمی، سید احمد(1389) مطالعه تطبیقی سبک رهبری امام علی(ع) با سبک رهبری موجود، مجله اندیشه صادق، شماره 1.

-       احمدی، مسعود(1390). مدیریت اسلامی. تهران: پژوهشهای فرهنگی، چ ششم.

-       افجه‌ای، سید علی‌اکبر(1390). رهبری سازمانی. تهران: سازمان مدیریت صنعتی.

-       افجه‌ای، سید علی‌اکبر(1385) مبانی فلسفی و تئوری‌های رهبری و رفتار سازمانی. تهران: سمت، چ پنجم.

-       بابایی طلاتپه ، محمدباقر(1390) مهندسی مدیریت در فرهنگ علوی، تهران ، انتشارات دانشگاه امام حسین ، چاپ دوم.

-       بانشی، عباداله؛ عبدالحسین خسروپناه و مقصود امیری(1393). «مبانی فکری رهبری سازمانی با رویکردی اسلامی». مدیریت منابع در نیروی انتظامی، دورۀ دوم، ش 6.

-       حسینی، سیدعلی‏اکبر(1393) مباحثی چند پیرامون مبانی تعلیم و تربیت اسلامی، تهران، نشر فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم.

-       حسینی تاش، سید علی؛ واثق، قادر علی؛ حکمرانی خوب و ارائه حکمرانی شایسته بررسی و شاخص های این دو از دیدگاه امیرالمؤمنین علی علیه السلام، مجله اسلام و پژوهش های مدیریتی، 1393، صفحه 7-28.

-       خسروپناه، عبدالحسین(1390). «در جست و جوی علوم انسانی بومی». کیهان فرهنگی، ش 300.

-       دانایی‌فرد، حسن؛ لیلا مرتضوی، علی‌اصغر فانی و عادل آذر(1393). سازه‌پردازی اثربخشی مدیریتی: کاربرد روش پژوهشی شبکۀ خرانه در عمل. تهران، صفار.

-       دانایی فرد حسن, مومنی نونا، تئوری رهبری اثربخش از دیدگاه امام علی (ع) استراتژی تئوری داده بنیاد متنی ،نشریه مطالعات انقلاب اسلامی، 1387، دوره 4،شماره14، صفحه 75-100

-       دراکر، پیتر(1391). مدیر اثربخش. ترجمه فضل‌اله امینی. تهران: فرا.

-       دلشاد تهرانی، مصطفی(1388). سیرۀ نبوی: منطق عملی؛ دفتر اول: سیرۀ فردی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ چهارم.

-       دلشاد تهرانی، مصطفی(1387). سیرۀ نبوی: منطق عملی؛ دفتر سوم: سیرۀ مدیریتی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ چهارم.

-       دلشاد تهرانی، مصطفی(1390)، رایت درایت: اخلاق مدیریتی در عهدنامه مالک اشتر، تهران ، انتشارات دریا ، چاپ اول.

-       دهکردی، لطف‌‌اله و علی‌اکبر جوکار(1386). مدیریت اسلامی و الگوهای آن. تهران: دانشگاه پیام نور.

-       رضائیان، علی(1379). مدیریت رفتار سازمانی. تهران: سمت.

-       ساعتچی، محمود و علی‌اکبر عزیزپور پوبی(1384). «طراحی الگوی رهبری اثربخش دانشگاهی». دانشور رفتار، سال دوازدهم، ش 11.

-       سید رضی، ابوالحسن محمد بن الحسین الموسوی(1368نهجالبلاغه، ترجمه سید جعفر شهیدی، تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی،چاپ اول.

-       شهرستانی،سید هبه الدین(1359)، در پیرامون نهج البلاغه، ترجمه سید عباس میرزاده اهری، تهران ،بنیاد تهج البلاغه، چاپ سوم.

-       صادق‌زاده قمصری، علیرضا(1391). «الگوهای نظری با سبغۀ ایرانی اسلامی: مروری روش‌شناختی بر تدوین سند تحول بنیادین آموزش و پرورش». نخستین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت: نقشه راه طراحی و تدوین الگو. تهران. کتابخانۀ ملی، 10- 11خرداد.

-       علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، جلد 6، صفحه 18-19.

-       کریتیز، رابرت و آنجلو کینیکی(1386). مدیریت رفتار سازمانی. ترجمۀ علی‌اکبر فرهنگی و حسین صفرزاده. تهران: پیام پویا، چ دوم.

-       کیانی، غلامرضا(1388). رهبری اثربخش. تهران: فرا.

-       ماکسول، جان(1386). رهبری. ترجمۀ فضل‌اله امینی. تهران: فرا، چ سوم.

-       ماکسول، جان(1387). 21 قانون انکارناپذیر رهبری. ترجمه مهدی قراچه‌داغی. تهران: پیکان.

-       مطهری، مرتضی(1392). سیری در سیرۀ نبوی. تهران: صدرا، چ شصت و یکم.

-        نجات بخش اصفهانی، علی، محمد رمضان پور، سیدعلی قریشیان(1392)، مدیریت اسلامی با تعمق در آیات، انتشارات جباری.

-       نجفی، محمد؛ هادی حکیم شفایی و پیمان یارمحمدزاده(1388). رهبری و مدیریت سازمان از دیدگاه اسلام. اصفهان: دانشگاه علوم پزشکی.

-       نوری، میرزا حسین نوری، مستدرک الوسائل، جلد 17 صفحه 403

-        The Holly Qoran

-       Nahjolbalaghah; translated by dashti

 

-       Afjehi, aliakbar (2005) philosophical bases and leadership theories and organizational bahaviour   . Tehran: industrial management organization

-       Afjehi, aliakbar (2011) organizational leadership. Tehran: cultural researches

-       Ahmadi, masoud (2011) Islamic management  .tehran:  cultural researches , 6 th ed.

-       Babaee talatappeh, Mohammad bagher (2011)management engeeniering in Alavi culture    .tehran:  imam hossein university pub. , 2 Th Ed.

-       Baneshi, ebadollah and others (2014) the fundementals of organizational leadership in Islamic approach.resuorces management in police forces, N:6.

-       Cunningham, Alann Dawn (2003). Leadership Development in Catholic: A Study on Several Leadership. Doctoral Dissertation. Saint Louis University (UMI No. AAT 3102886.

-       Danaee fard, Hasan and others (2008)effective leadership theory from view point of imam Ali (PBUH)  :  a data based theory strategy  .islamic revolution  studies magazine  :  N: 14; P: 75-100

-       Danaee fard, Hasan and others (2014)management effectiveness:  a research method approach in practice .tehran:  saffarpub.

-       Dehkordi, lotfollah and jokar , aliakbar (2007) patterns of Islamic management   .tehran:  payame noor university

-       Delshad tehrani, mostafa (2008)biography of the prophet; practical logic; third volume  management biography  .tehran:  Islamic guidance and culture ministry . , 4 Th Ed.

-       Delshad tehrani, mostafa (2009) : biography of the prophet ;  practical logic; first volume  individual biography .tehran:  Islamic guidance and culture ministry . , 4 Th Ed.

-       Delshad tehrani, mostafa (2011)rayate derayat: management ethic in maleke ashtar treaty .tehran: darya Pub.  , 1 Th Ed.

-       Drucker  , peter (2012)the Effective Executive ; translated by fazlollah amini ;.tehran:  fara pub.

-       Ebrahimi, ahmad (2010) comparative study of imam ali leadership style and current leadership . Andisheh sadegh magazine, N:1.

-       Hosseini, Ali Akbar (2014)a survey to the basis of Islamic education and training     .tehran:  Islamic culture pub. , 5 Th Ed.

-       Hossini tash  , seyyed ali and vasegh , ghader ali(2014 )indicators of  good governing from view point of imam Ali (PBUH) .tehran:  islam and management researches.P: 7-28.

-       Khosropanah, abdolhossin (2011)in search of native human sciences     .  keyhan farhanghi magazine . ,N: 300

-       Kiani   , gholamreza (2009)the Effective leadership.tehran:  fara p

-       Kreitner  , robert (2007)organizational behavior management; translated by aliakbar farhangi ;.tehran:  payame pooya pub.

-       Macwell, john (2007) leadership  ; translated by fazlollah amini ;.tehran:  fara pub.

-       Macwell, john (2008) the 21 irrefutable laws of leadership; translated by mahdi  gharacheh daghi ;.tehran:  peykan pub.

-       Motahari   , morteza (2013)the biograghy of prophet.tehran:  sadra pub. , 61 Th Ed.

-       Najafi  , mohammad and others (2009)leadership and organization management based on islam  .isfahan :  medical sciences university pub.

-       Nejatbakhshe esfahani   , ali and others (2013)Islamic management based on the verses of the holly quran.tehran:  jabbari pub.

-       noori  , mirza hasan ,mostadrakol vasayel; 17 th volume;P: 403

-       Rezaian  , ali (2000)organizational behavior management .tehran:  samt.

-       Saatchi  , mahmood and aliakbar azizpour poobi (2005)planning the effective academic leadership pattern .daneshvar raftar:  N: 11.

-       Sadeghzadeh ghamsari, alireza (2003)theoretical patterns with Islamic Iranian approach: methodology of fundamental revolution document in education and training ministry   , the first conference of Iranian Islamic pattern of development .tehran:  national library  . , 10-11 khordad 1391.

-       Seyyed razi  , abolhasan (1980)nahjolbalaghah, translated by jafar shahidi   .tehran:  Islamic revolution education and publication organization . , 1 Th Ed.

-       Seyyed razi  , abolhasan (1989)nahjolbalaghah, translated by jafar shahidi   .tehran:  Islamic revolution education and publication organization . , 1 Th Ed.

-       tabatabaee  , alameh ,almizan; 6 th volume;P: 18-19